KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotning (YAIM) muhim qismini tashkil etib, 2023-yilda uning ulushi 24.3% ga yetdi [1]. Bu sohada paxtachilik, g'allachilik va sabzavot-polizchilik asosiy o'rinni egallaydi. So'nggi yillarda qishloq xo'jaligida yerga ishlov berish samaradorligini oshirish masalasi dolzarblik kasb etmoqda, chunki tuproq unumdorligini saqlash va hosildorlikni barqaror oshirish zamonaviy agrotexnik usullarni qo'llashni taqozo etadi. Masalan, O'zbekistonning sug'oriladigan maydonlarida ekinlarning hosildorligini 15-20% ga oshirish imkoniyati aynan tuproqqa ishlov berish sifatini yaxshilash bilan bog'liq ekanligi qayd etilgan [2]. Shuningdek, 2023-yilda g'alla ekinlaridan olingan hosilning umumiy hajmi 7.5 million tonnani tashkil etgan bo'lsa, bu ko'rsatkichni kelgusida barqaror usullar orqali 10 million tonnagacha yetkazish maqsad qilingan [3]. Bu esa tuproqni to'g'ri ishlov berish, ayniqsa, haydash chuqurligi va sifatiga bevosita bog'liq bo'lgan jarayon sanaladi. Bugungi kunda jahon miqyosida oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash, tuproq degradatsiyasining oldini olish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish muhim global vazifa hisoblanadi. O'zbekistonda ham xuddi shunday muammolar mavjud bo'lib, suv resurslarining cheklanganligi va tuproq eroziyasi xavfi sababli, yerga ishlov berishning innovatsion va resurs tejovchi usullarini joriy etish zarurati ortmoqda. An'anaviy chuqur haydash usullari tuproq strukturasini buzishi, namlikning bug'lanishini tezlashtirishi va yoqilg'i sarfini oshirishi sababli, kamaytirilgan va no-till texnologiyalariga e'tibor kuchaymoqda. Masalan, chuqur haydash natijasida tuproqning organik moddalar darajasi 10-15% ga kamayishi mumkin, bu esa tuproq unumdorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi [4]. Ushbu kurs ishi aynan shunday muammolarni ilmiy asosda tahlil qilib, amaliy yechimlar taklif etishga qaratilgan. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda keng tadqiq qilingan. Jahon miqyosida, D. Reicosky (2002) tuproqni minimal ishlov berish usullari orqali karbonat angidrid chiqindilarini kamaytirish va tuproq organik moddasi miqdorini oshirish yo'llarini o'rgangan [5]. R. Lal (2004) konservatsiya agrotexnologiyalarining tuproq degradatsiyasiga qarshi kurashdagi ahamiyatini tahlil qilib, global oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashdagi rolini yoritgan [6]. J. Benites (2007) no-till va re ...