KURS ISHI

KIRISH Yo'l harakati boshqaruv tizimi kompyuterli modellashtirishining dolzarbligi va zaruriyati transport infratuzilmasi rivojlanishining muhim jihati hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatimiz avtotransport vositalari parki 3,9 million donadan oshgan, bu 2020-yilga nisbatan 28% o'sishni tashkil etadi [1]. Toshkent shahri misolida, kundalik avtotransport oqimi 1,5 milliondan ortiq birlikni tashkil etib, tirbandliklar tufayli yo'qotilgan vaqt har yili o'rtacha 7% ga oshmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar yo'l harakati infratuzilmasiga bosimni kuchaytirib, transport oqimini samarali boshqarish uchun innovatsion yechimlarga bo'lgan talabni oshirmoqda. Shuningdek, mamlakat yalpi ichki mahsulotining 1,5% ga yaqini tirbandliklar va transport kechikishlari bilan bog'liq iqtisodiy yo'qotishlar hisobiga to'g'ri keladi [3]. Ushbu raqamlar mavjud yo'l harakati boshqaruv tizimlarining optimallashtirishga muhtojligini va kompyuterli modellashtirish orqali ushbu muammolarni hal etish zarurligini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi kunda shaharsozlik va transport tizimini rivojlantirishda yuzaga kelayotgan asosiy muammolar qatoriga yo'l harakati tirbandliklari, avariya holatlarining ko'payishi, atrof-muhitning ifloslanishi hamda transport oqimini tartibga solishda mavjud infratuzilma imkoniyatlaridan samarasiz foydalanish kiradi. Mavjud yo'l harakati boshqaruvi tizimlari ko'pincha statik va reaktiv bo'lib, real vaqtdagi o'zgarishlarga tezkor javob bera olmaydi. Shu sababli, transport oqimini dinamik tarzda tahlil qilish, tirbandliklarni prognozlash va optimallashtirishga qodir bo'lgan zamonaviy kompyuterli modellashtirish tizimlarini joriy etish orqali yuqorida sanab o'tilgan muammolarni bartaraf etish, transport samaradorligini oshirish, xavfsizlikni ta'minlash va atrof-muhitga salbiy ta'sirni kamaytirish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshiradi, balki aholining hayot sifatini yaxshilashga ham xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi jahon miqyosida yetakchi olimlar tomonidan keng tadqiq qilingan. Masalan, J. D. Schrank (2012) o'z tadqiqotida Shimoliy Amerikaning eng yirik shaharlarida tirbandliklar natijasida yuzaga keladigan iqtisodiy yo'qotishlarni baholash uchun statistik modellar ishlab chiqqan [4]. K. B. Williams (2015) agentga asoslangan modellashtirish (Agent-Based Mode ...