KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekistonda sodir bo‘lgan yong‘inlar soni 14 mingdan oshib, ulardan 4 mingdan ziyodi sanoat va iqtisodiyot ob’ektlariga to‘g‘ri kelgan [1]. Ushbu yong‘inlarda qayd etilgan moddiy zarar 200 milliard so‘mdan ortiqni tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 15% ga oshgan [2]. Xususan, neft-gaz, kimyo va energetika sanoati ob’ektlarida sodir bo‘lgan avariya hamda yong‘inlar soni so‘nggi besh yilda o‘rtacha 7-10% ga o‘sish tendensiyasini ko‘rsatmoqda [3]. Global miqyosda esa, har yili sanoat avariyalari va yong‘inlar natijasida yuzaga keladigan iqtisodiy zarar milliardlab AQSh dollarini tashkil etib, minglab insonlarning sog‘lig‘i va hayotiga tahdid solmoqda [4]. AQSh Milliy Yong‘indan Himoya Assotsiatsiyasi (NFPA) ma’lumotlariga ko‘ra, faqatgina sanoat majmualarida ro‘y beradigan yong‘inlar natijasida har yili o‘rtacha 300 million dollardan ortiq to‘g‘ridan-to‘g‘ri moddiy zarar yetkaziladi [5]. Bu raqamlar yong‘in va portlash xavfi yuqori bo‘lgan obyektlarda avariya-qutqaruv va tiklov ishlarini samarali tashkil etish, ularni takomillashtirishning naqadar dolzarb masala ekanligini yaqqol ko‘rsatadi. Mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, sanoatlashishning jadallashuvi va yuqori xavfli texnologiyalarning joriy etilishi sharoitida yanada ortib bormoqda. O‘zbekiston iqtisodiyotining rivojlanishi bilan birga, neft-gaz, kimyo, metallurgiya, energetika kabi yong‘in va portlash xavfi yuqori bo‘lgan ob’ektlar soni ham ko‘paymoqda [6]. Biroq, ushbu ob’ektlarda avariya-qutqaruv va avariya-tiklov ishlarini olib borishda mavjud bo‘lgan tizimli kamchiliklar, jumladan, yetarli darajada rivojlanmagan risk tahlili metodologiyalari, moddiy-texnik bazaning eskirganligi va xodimlarning malakasini oshirish tizimidagi uzilishlar jiddiy muammolarni keltirib chiqarmoqda [7]. Bu muammolar favqulodda vaziyatlarda inson talafotlari va moddiy zararning oldini olish, shuningdek, ishlab chiqarish jarayonlarining tezda tiklanishini ta’minlashda qiyinchiliklarni yuzaga keltiradi. Shuningdek, xalqaro standartlarga mos keladigan samarali boshqaruv tizimlarini joriy etish va texnologik innovatsiyalardan foydalanish borasidagi bo‘shliqlar ham mavzuning muhimligini yanada kuchaytiradi [8]. Yong‘in va portlash xavfi yuqori bo‘lgan obyektlarda avariya-qutqaruv va tiklov ishlarini tashkil etish masalasi jahon ilmiy doiralarida keng o‘rganilgan. Xususan, John W. Kinca ...