KURS ISHI

KIRISH Jahon miqyosida internet foydalanuvchilarining umumiy soni 2023-yil holatiga ko'ra 5.3 milliarddan oshdi, bu global aholining 66.2% ini tashkil etadi [1]. Har kuni yoshlar internetda o'rtacha 7 soatdan ortiq vaqt o'tkazmoqda [2]. O'zbekistonda esa internetdan foydalanuvchilar soni 2024-yil boshida 32.2 millionga yetib, aholining qariyb 90 foizini qamrab oldi [3]. Yoshlar, ayniqsa 18-30 yosh oralig'idagilar, ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlardan faol foydalanadilar, ularning kunlik onlayn faolligi o'rtacha 5-6 soatni tashkil etadi [4]. Ushbu raqamlar internet muloqotining bugungi jamiyatda, xususan yoshlar hayotida qanchalik chuqur ildiz otganini va ularning ijtimoiy xulq-atvoriga ta'sirining hajmini yaqqol ko'rsatib turibdi. Mazkur raqamlar internetning shaxslararo munosabatlar, o'zini namoyon qilish va axborot olish usullariga ta'siri tobora ortib borayotganini ko'rsatadi, bu esa ushbu sohani psixologik jihatdan chuqur o'rganish zaruratini keltirib chiqaradi. Internet muloqoti yoshlarning ijtimoiy xulq-atvoriga kompleks ta'sir ko'rsatuvchi muhim omilga aylangan bo'lib, uning ijobiy va salbiy jihatlari psixologik tadqiqotlar markazida turibdi. Bugungi kunda yoshlar uchun onlayn platformalar nafaqat muloqot vositasi, balki o'zlikni anglash, yangi ma'lumotlarni o'zlashtirish va ijtimoiy guruhlarga integratsiyalashish maydoni ham hisoblanadi. Biroq, internet muloqotining haddan tashqari ko'payishi yoki noto'g'ri foydalanish kiberbulling, raqamli qaramlik, FOMO (Fear of Missing Out) kabi psixologik muammolarni keltirib chiqarishi mumkin [5]. Hozirgi kunda ushbu muammolarning yoshlar psixikasiga ta'siri, ayniqsa O'zbekiston jamiyatining o'ziga xos madaniy va ijtimoiy xususiyatlarini hisobga olgan holda, yetarlicha o'rganilmagan. Shuningdek, raqamli savodxonlikni oshirish va internetdan mas'uliyatli foydalanish madaniyatini shakllantirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Internet muloqotining yoshlar ijtimoiy xulq-atvoriga ta'siri masalasi jahon psixologiya fanida uzoq yillardan beri o'rganilib kelinmoqda. Amerikalik psixolog Albert Bandura (1977) o'zining "Ijtimoiy o'rganish nazariyasi" orqali xulq-atvorning kuzatish va taqlid qilish orqali shakllanishini tushuntirib bergan [6]. Uning nazariyasi yoshlarning onlayn makondagi xatti-harakatlarni o'zlashtirish mexanizmlarini tushunishda muhim asos bo'lib xizma ...