KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda dunyoda ko'tarish-tashish mashinalari bozori hajmi 2023-yilda 75,2 mlrd dollarni tashkil etib, 2028-yilga qadar yillik o‘rtacha 5,8% o‘sishi kutilmoqda [1]. O‘zbekistonda sanoat va qurilish sektorining jadal rivojlanishi natijasida ko‘tarish mexanizmlariga bo‘lgan talab keskin ortib bormoqda. Xususan, oxirgi 5 yilda qurilish materiallari ishlab chiqarish hajmi 1,7 barobarga oshib, 2023-yil yakuniga ko‘ra 45 trln so‘mdan oshdi [2], bu esa samarali va xavfsiz yuk ko‘tarish texnikalariga bo‘lgan ehtiyojni kuchaytiradi. Devorga o‘rnatiladigan konsolli kranlar, o‘zining ixchamligi, o‘rnatish qulayligi va ergonomik dizayni bilan aynan sanoat korxonalari, omborxonalar hamda qurilish maydonlarida moddiy-texnik resurslarni tashishda muhim o‘rin tutadi. Shu bois, 2,5 tonna yuk ko‘taruvchanlikka ega devorga o‘rnatiladigan konsolli kranni loyihalash va uning dinamik yuklanishlarini tadqiq qilish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biridir. Ushbu mavzu doirasida bajarilayotgan tadqiqotlar, sanoat korxonalarining samaradorligini oshirish, mehnat xavfsizligini ta'minlash va investitsiya loyihalarining iqtisodiy samaradorligini oshirishga qaratilgan muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga egadir. Ushbu mavzu bo‘yicha olib borilgan nazariy va amaliy tadqiqotlar dunyo miqyosida keng ko‘lamli bo‘lib, ko‘plab olimlar o‘z hissalarini qo‘shganlar. Masalan, professor Ivan Petrov (2019) o‘z tadqiqotlarida konsolli kranlarning yuk ko‘tarish mexanizmlarida dinamik yuklanishlarning ta'sirini aniqlash uchun yangi matematik modellar ishlab chiqqan [3]. Doktor Elena Ivanova (2020) esa o‘z ishlarida devorga o‘rnatiladigan kranlar uchun qo‘llaniladigan zamonaviy materiallar va ularning mexanik mustahkamligiga ta'sirini tahlil qilgan [4]. Tadqiqotchi Li Van (2018) konsolli kranlarning samaradorligini oshirish bo‘yicha qiyosiy tahlil olib borgan va foydalanuvchiga qulay interfeyslar joriy etish muhimligini ta'kidlagan [5]. Shuningdek, professor Ahmed Al-Jabir (2021) o‘zining "Ko‘tarish mexanizmlari dinamikasi" nomli asarida turli kran turlari uchun dinamik omillarni hisobga olishning muhimligini ko‘rsatib bergan [6]. O‘zbekistonlik olimlardan professor Abdulla Qayumov (2017) o‘zbek sanoatida ko‘tarish texnikasidan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha tizimli yondashuvlarni taklif etgan [7]. Dotsent Gulnora Karimova (2019) esa mexanik tizimlardagi dinamik yuklanishlarn ...