KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida yoshlar ta’lim-tarbiyasiga qaratilgan davlat siyosati doirasida 2024-yilda ta’lim sohasiga yo‘naltirilgan davlat xarajatlari yalpi ichki mahsulotning 6,7% ini tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan yuqori hisoblanadi [1]. Yoshlar masalasi bo‘yicha amalga oshirilgan islohotlar natijasida 2023-yilda yoshlar o‘rtasida jinoyatchilik darajasi o‘tgan yilga nisbatan 12,5% ga kamaygan bo‘lsa-da, ularning ma’naviy-axloqiy qiyofasini mustahkamlash, jahon globallashuv jarayonlarining salbiy ta’sirlaridan himoyalash borasidagi muammolar dolzarbligini saqlab qolmoqda [2]. Xususan, internet orqali yoshlarga ta’sir ko‘rsatuvchi buzg‘unchi g‘oyalar tarqalishi 2023-yilda 18% ga oshgani kuzatilgan bo‘lib, bu holat yuksak ma’naviyatli shaxslarni tarbiyalashda milliy va diniy qadriyatlarga asoslangan yondashuvlarning ahamiyatini yanada oshiradi [3]. Ushbu sharoitda O‘rta Osiyo allomalari ilmiy merosiga murojaat qilish nafaqat yoshlarning bilim darajasini oshirishga, balki ularda milliy o‘zlikni anglash, vatanparvarlik va insonparvarlik kabi yuksak fazilatlarni shakllantirishga xizmat qiladi. Mavzuning dolzarbligi, shuningdek, jamiyatda ma’naviy qadriyatlarning inqirozga yuz tutishi xavfi, ayniqsa, yoshlar orasida milliy o‘ziga xoslikning susayishi hamda ajdodlar merosiga befarqlikning oldini olish zarurati bilan belgilanadi. Ushbu tadqiqot mavzusi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur ilmiy izlanishlar olib borilgan. Jumladan, E. D. Hirsch (1987) o‘zining “Madaniy savodxonlik: bilishi kerak bo‘lgan narsalar” asarida milliy qadriyatlar va umumiy bilimlar tizimining yoshlar tarbiyasidagi o‘rnini asoslab bergan, ayniqsa, muayyan madaniyat doirasidagi yuksak axloqiy me’yorlarning avloddan avlodga o‘tish mexanizmlarini tahlil qilgan [4]. Howard Gardner (1993) o‘zining ko‘p qirrali intellekt nazariyasi orqali yoshlarning ma’naviy rivojlanishida nafaqat mantiqiy-matematik, balki shaxslararo va intrapersonal intellekt turlarini rivojlantirish zarurligini ta’kidlagan, bu esa allomalar merosidagi hikmat va axloqiy me’yorlarni tushunishda muhim hisoblangan [5]. Martha Nussbaum (1997) “Insoniyatga sadoqat” asarida global fuqarolik tarbiyasida qadriyatlar tizimi, jumladan, mantiqiy fikrlash, insonparvarlik va empatiyaning ahamiyatini yoritgan, Sharq va G‘arb falsafasidagi axloqiy ta’lim ...