KURS ISHI

KIRISH Dunyoda kimyoviy qurollar va zaharlovchi moddalarning noqonuniy savdosi hamda terrorchilik maqsadlarida foydalanilish xavfi soʻnggi yillarda sezilarli darajada oshgan. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Hisobotiga ko'ra, 2023-yilda kimyoviy, biologik, radiologik va yadroviy xavfsizlikka oid global xavflar darajasi 2020-yilga nisbatan 15% ga oshgan [1]. Xususan, 2022-yilda Suriyada kimyoviy qurollarning kichik miqyosda qoʻllanilganligi haqida 7 ta holat qayd etilgan [2]. Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa Vazirligi maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo mintaqasida Zaharlovchi moddalar (ZM) tarqalishi va ularni terrorchilik maqsadlarida ishlatishga boʻlgan urinishlar xavfi 2021-yildan beri 8% ga oshgan bo‘lib [3], bu holat aholining ZMdan himoyalanish usullari haqida bilim darajasini oshirishni zarur qilib qo'yadi. Ushbu ko'rsatkichlar zaharlovchi moddalarning dunyo miqyosida va mintaqaviy darajada tobora jiddiy tahdidga aylanganini yaqqol ko'rsatadi, shu bois, bu boradagi tadqiqotlar va amaliy choralar muhim ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy sharoitda, ayniqsa harbiy va fuqarolik mudofaasi sohalarida zaharlovchi moddalarning qoʻllanilishi, ularning inson tanasiga taʼsiri va himoyalanish usullarini chuqur oʻrganish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Bugungi kunda kimyoviy xavfsizlik borasida mavjud adabiyotlarda nazariy bilimlar koʻp boʻlsa-da, real tahdidlarga qarshi samarali, tezkor va arzon himoya usullarini ishlab chiqish hamda aholini amaliy koʻnikmalar bilan qurollantirish boʻyicha metodik yondashuvlarda sezilarli bo'shliqlar mavjud [4]. Xususan, zamonaviy urushlarda asab-falaj moddalari kabi yuqori toksiklikka ega ZM turlarining qo'llanilishi ehtimoli ortgan bir vaqtda, ushbu moddalarga qarshi eng samarali shaxsiy himoya vositalari (SHHV) va ularni to'g'ri ishlatish bo'yicha standartlashtirilgan ta'lim dasturlari yetarli darajada rivojlanmagan [5]. Bu holat, ayniqsa chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlik jarayonida talabalarga toʻgʻri va tizimli bilim berishni talab etadi, aks holda favqulodda vaziyatlarda aholining ommaviy zararlanish xavfi ortadi. Zaharlovchi moddalar (ZM) va ulardan himoyalanish usullari masalasini o'rganish bo'yicha jahon miqyosida ko'plab olimlar samarali tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, J.P. Robinson (1971) kimyoviy qurollarning tarixi va rivojlanish bosqichlarini chuqur tahlil qilib, ular qoʻllanilgan harbiy moja ...