KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 12-dekabrdagi "Raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni rivojlantirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ-448-sonli qaroriga ko‘ra, mamlakatda AKT sohasini jadal rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda [1]. Global miqyosda kompyuter arxitekturalari bozori hajmi 2023-yilda 582 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 9.7% o‘sish bilan 1.1 trillion dollardan oshishi kutilmoqda [2]. Bu o‘sish ayniqsa, ma’lumotlarni qayta ishlash markazlari, sun’iy intellekt, IoT va avtonom tizimlarning jadal rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘lib, energiya samaradorligi, hisoblash quvvati va moslashuvchanlikni oshirishga bo‘lgan talabni kuchaytirmoqda. O‘zbekistonda raqamlashtirish strategiyasi doirasida IT xizmatlari eksporti 2023-yilda 100 million dollardan oshdi [3], bu esa mahalliy mutaxassislar oldiga zamonaviy texnologiyalarni o‘zlashtirish va qo‘llash bo‘yicha yangi vazifalar qo‘ymoqda. Mazkur tadqiqot mavzusi zamonaviy kompyuter arxitekturalarining rivojlanish tendensiyalari bilan bog‘liq muammolarni o‘rganish va ularni hal qilish orqali mamlakatimizning texnologik suverenitetini mustahkamlashga qaratilgan. Hozirgi kunda an’anaviy Von Neumann arxitekturasining cheklovlari, xususan, "xotira devori" (memory wall) muammosi va energiyani haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish zamonaviy hisoblash talablarini qondirishda jiddiy to‘siq bo‘lmoqda [5]. O‘zbekistonda o‘rnatilgan tizimlar va aqlli qurilmalar sonining o‘sishi bilan birga, yuqori samaradorlik va xavfsizlikka ega arxitekturaviy yechimlarga ehtiyoj tobora ortmoqda. Mavjud tizimlar ko‘pincha xorijiy texnologiyalarga bog‘liq bo‘lib, bu esa milliylashtirish va lokalizatsiya jarayonlarida ma’lum qiyinchiliklarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun zamonaviy arxitektura yondashuvlarini, jumladan RISC-V, chiplets, parallel va heterogen hisoblash usullarini chuqur o‘rganish va ularni mahalliy sharoitlarga moslashtirish dolzarb hisoblanadi. Kompyuter arxitekturalarining rivojlanish tendensiyalari xalqaro miqyosda ko‘plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. John Hennessy va David Patterson (2019) o‘zlarining "Computer Architecture: A Quantitative Approach" nomli fundamental ishlarida RISC (Reduced Instruction Set Computer) arxitekturasining afzalliklari va kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlarini ...