KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida IT sektori jadal rivojlanib, 2023-yilda eksport hajmi 340 million AQSh dollarini tashkil etdi, bu 2022-yilga nisbatan 2,5 barobar o'sish demakdir [1]. Prognozlarga ko'ra, 2024-yilda bu ko'rsatkich 1 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [2]. Global miqyosda esa, kompyuter arxitekturasi bozori 2023-yilda 700 milliard dollardan oshiq bozor hajmiga ega bo'lib, har yili o'rtacha 8-10% ga o'sib bormoqda, bu esa zamonaviy hisoblash tizimlariga bo'lgan talabning ortib borayotganini ko'rsatadi [3]. Xususan, neyromorfik tizimlar va GPGPU texnologiyalariga investitsiyalar yiliga 15% dan oshiqroq sur'atlarda o'sib, sun'iy intellekt va mashinani o'rganish kabi sohalardagi yangi ishlanmalarga katta hissa qo'shmoqda [4]. Ushbu o'sish, kompyuter arxitekturasining samaradorlik, tezlik va energiya iste'moli bo'yicha doimiy takomillashtirilishini zarurat qilib qo'yadi. Zamonaviy kompyuter arxitekturasining rivojlanishi bugungi kunda bir qator hal etilmagan muammolar bilan chambarchas bog'liq. Fon Neyman arxitekturasi tomonidan belgilangan cheklovlar, xususan, "fon Neyman tiqilishi" (ma'lumotlarni protsessor va xotira o'rtasida uzatish tezligidagi cheklov) hisoblash samaradorligini pasaytirmoqda [5]. Energiya samaradorligi ham dolzarb muammo bo'lib qolmoqda, chunki zamonaviy hisoblash markazlari va qurilmalarining TDP ko'rsatkichlari yuqori bo'lib, katta miqdordagi elektr energiyasini iste'mol qilmoqda. Shuningdek, sun'iy intellekt, katta ma'lumotlar tahlili va bulutli hisoblash kabi sohalardagi murakkab vazifalar an'anaviy protsessorlar imkoniyatlarini oshib ketmoqda, bu esa parallel hisoblash, GPGPU, FPGA va neyromorfik tizimlar kabi yangi arxitekturaviy yechimlarni talab qiladi [6]. O'zbekistonda ham IT infratuzilmasini rivojlantirishda ushbu zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali xorijiy innovatsiyalarga bog'liqlikni kamaytirish va mahalliy kadrlar salohiyatini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi [7]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda juda yuqori bo'lsa-da, ba'zi bo'shliqlar mavjud. Jon fon Neyman [8] birinchi zamonaviy kompyuter arxitekturasini taklif qildi, bu esa dasturlar va ma'lumotlarni bir xil xotira maydonida saqlash prinsipiga asoslanadi. Gordon Mur [9] "Mur qonuni"ni ilgari surdi, bu esa mikrosxemadagi tranzistorlar soni taxminan har ikki yilda ikki barobar ortishini bashorat qildi. David Patterson va Joh ...