KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sohasining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 4.2% ga yetgan boʻlib, bu koʻrsatkich 2022-yildagi 3.7% ga nisbatan sezilarli oʻsishni koʻrsatadi [1]. Xususan, kompyuter dasturlash, konsalting va shu kabi faoliyat turlari boʻyicha koʻrsatilgan xizmatlar hajmi 14.5 trillion soʻmni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 25% ga oshgan [2]. Jahon miqyosida esa, global yarimoʻtkazgichlar bozori hajmi 2023-yilda taxminan 520 milliard dollarga baholangan va 2030-yilga borib 1 trillion dollardan oshishi kutilmoqda [3]. Bu oʻsish tendentsiyasi, ayniqsa, sunʼiy intellekt (AI), kvant hisoblash va yuqori unumdorlikdagi hisoblash (HPC) kabi sohalarning rivojlanishi bilan bevosita bogʻliq boʻlib, kompyuter arxitekturalariga yangi talablar qoʻymoqda. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundan iboratki, anʼanaviy kompyuter arxitekturalari Mur qonunining fizik cheklovlariga duch kelmoqda, bu esa hisoblash samaradorligi va quvvat sarfini optimallashtirish boʻyicha yangi yechimlarni talab qiladi [5]. Hozirgi kunda, maʼlumotlarning eksponensial oʻsishi va sunʼiy intellekt kabi intensiv hisoblash talab qiladigan vazifalarning kengayishi, parallel va ixtisoslashtirilgan arxitekturalarga boʻlgan ehtiyojni oshirmoqda. Shu bilan birga, kiberxavfsizlik tahdidlari va maʼlumotlar maxfiyligini taʼminlash masalalari ham arxitekturaviy darajada yangi dizayn yechimlarini talab etadi. Oʻzbekiston kontekstida, “Raqamli Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi doirasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va AKT sohasida kadrlar salohiyatini oshirish maqsad qilinganligi sababli, zamonaviy kompyuter arxitekturalari tendentsiyalarini chuqur oʻrganish va ularni mahalliy sharoitlarga tatbiq etish strategik ahamiyat kasb etadi [6]. Haligacha mavjud tadqiqotlar kompyuter arxitekturasi rivojlanishining murakkab tendentsiyalarini Oʻzbekistonning raqamli transformatsiya ehtiyojlari nuqtai nazaridan toʻliq qamrab olmagan. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga kelsak, xalqaro miqyosda koʻplab olimlar kompyuter arxitekturalarining rivojlanishiga salmoqli hissa qoʻshgan. Masalan, J. L. Hennessy va D. A. Patterson (2018) oʻzlarining fundamental “Computer Architecture: A Quantitative Approach” asarida RISC arxitekturasi tamoyillarini chuqur tahlil qilib, protsessor dizaynidagi miqdoriy yon ...