KURS ISHI

KIRISH Globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida dunyo mehnat bozoridagi talablar tubdan o‘zgarmoqda. O‘zbekistonda ham bu tendensiya kuzatilib, mehnat bozori tahlillariga ko‘ra, 2023-yilda innovatsion sohalarda malakali mutaxassislarga bo‘lgan talab 25% ga oshgan bo‘lsa [1], kelgusi besh yilda bu ko‘rsatkichning yana 35-40% ga o‘sishi kutilmoqda [2]. Xususan, axborot texnologiyalari, muhandislik va dizayn sohalarida kreativ fikrlash qobiliyatiga ega mutaxassislarning yetishmasligi sezilarli bo‘lib, bu kadrlar defitsiti iqtisodiyotning raqobatbardoshligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Jahon iqtisodiy forumi hisobotlarida kreativlik 2025-yilga kelib eng muhim 10 ta ko‘nikma qatoriga kirishi bashorat qilingan [3], bu esa ta’lim tizimini ushbu yangi sharoitlarga moslashishga majbur qiladi. Masalan, Yevropa Ittifoqida 2022-yildagi kadrlar bozorida kreativlik va innovatsion ko‘nikmalariga ega bo‘lgan xodimlarga bo‘lgan talab 18% ni tashkil etgan [4]. Bugungi kunda ta’lim tizimi oldida turgan eng muhim vazifalardan biri – nafaqat bilim berish, balki talabalarda kreativ fikrlash, muammolarni nostandart yechish, yangi g‘oyalarni yaratish va ularni amalga oshirish qobiliyatlarini shakllantirishdir. Mavjud ta’lim dasturlari ko‘pincha an’anaviy yondashuvlarga asoslanib, talabalarni standart bilimlar bilan qurollantiradi, biroq ularning ijodiy salohiyatini to‘liq ochib berishga yetarlicha e’tibor qaratmaydi. Bu esa bitiruvchilarning mehnat bozoridagi o‘zgaruvchan talablarga moslashishida qiyinchiliklar tug‘diradi va O‘zbekiston iqtisodiyotining innovatsion rivojlanishiga to‘siq bo‘lishi mumkin. Natijada, korxonalar va tashkilotlar o‘z oldida turgan murakkab vazifalarni hal qilish uchun tayyor, kreativ mutaxassislarni topishda jiddiy muammolarga duch kelmoqda. Kreativ fikrlash masalasi jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, Edward de Bono (1967) lateral fikrlash tushunchasini kiritib, mantiqiy fikrlashdan farqli o‘laroq, muammolarni turli nuqtai nazardan ko‘rishga undovchi metodologiyalarni ishlab chiqqan [5]. Mihaly Csikszentmihalyi (1996) "o‘zini yo‘qotish" (flow) holatini o‘rganib, ijodiy faoliyatning psixologik jarayonlarini tahlil qilgan va shaxsning ijodiy salohiyatini yuzaga chiqarish mexanizmlarini ochib bergan [6]. Robert Sternberg (1985) kreativlikni intellektning muhim tarkibiy qismi sifatida ko‘rib, uchlik naz ...