KURS ISHI

KIRISH Jahon turizm tashkiloti (UNWTO) maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda xalqaro turistik tashriflar 2019-yilgi darajaning 88% iga yetib, jami 1,3 milliard sayohatchini tashkil etdi, bu esa global iqtisodiyotga 1,4 trillion AQSH dollari miqdorida bevosita hissa qoʻshdi [1]. Oʻzbekistonda ham turizm sohasi soʻnggi yillarda jadal rivojlanmoqda. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2024) maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda mamlakatga tashrif buyurgan xorijiy turistlar soni 6,6 million kishiga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 28,5% ga oʻsishni koʻrsatadi. Turizm eksportidan tushgan daromadlar esa 2,1 milliard AQSH dollarini tashkil etib, mamlakat yalpi ichki mahsulotining (YaIM) qariyb 3% ini tashkil etmoqda [2]. Bu koʻrsatkichlar turizmning nafaqat global, balki Oʻzbekiston iqtisodiyoti uchun ham muhim drayver ekanligini yaqqol koʻrsatib turibdi. Turizm infratuzilmasiga kiritilgan investitsiyalar hajmi ham sezilarli darajada oshib, mehmonxona majmualari, transport va koʻngilochar maskanlar soni muttasil koʻpaymoqda, bu esa yangi ish oʻrinlari yaratilishiga va aholi daromadlarining oshishiga bevosita hissa qoʻshmoqda [3]. Shuningdek, 2023-yilda turizm sohasida band boʻlganlar soni 350 ming kishidan oshdi, bu umumiy band aholining 2,5% ini tashkil etadi [2]. Zamonaviy turizmning ijtimoiy va iqtisodiy taʼsirini atroflicha oʻrganish hozirgi kunda juda dolzarb hisoblanadi, chunki bu soha nafaqat iqtisodiy oʻsishni taʼminlaydi, balki mahalliy hamjamiyatlarning turmush tarziga, madaniy qadriyatlariga va atrof-muhitga ham sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Hozirda bu borada bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Jumladan, turizmdan olingan daromadlarning mahalliy aholi orasida adolatli taqsimlanishini taʼminlash, madaniy meros obʼyektlarining turizm oqimi natijasida shikastlanishining oldini olish, turizm faoliyatining ekologik barqarorligini taʼminlash mexanizmlari yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Shuningdek, raqamli texnologiyalarning turizmga taʼsiri, yangi turistik mahsulotlarni joriy etish va global raqobat muhitida Oʻzbekistonning turistik salohiyatini oshirish boʻyicha chuqur tadqiqotlar talab etiladi. Ayniqsa, pandemiyadan keyingi davrda turizmning transformatsiyasi va uning yangi sharoitlarga moslashuvi masalalari ham alohida eʼtiborga molik. Bu omillar zamonaviy turizmning ijtimoiy va iqtisodiy taʼsirini kompleks tahlil qilish va uni barqaror r ...