KURS ISHI

KIRISH Turizm shaxslarning doimiy yashash joyidan tashqarida dam olish, ish yoki boshqa maqsadlarda sayohat qilishi bilan bog'liq faoliyat sifatida bugun jahon iqtisodiyotining yirik tarmoqlaridan biriga aylangan. BMT Butunjahon turizm tashkiloti (UNWTO) shtab-kvartirasi Madridda joylashgan bo'lib, tashkilot tomonidan har yili 27-sentyabrda Butunjahon turizm kuni nishonlanadi [14]. Bu sana sohaning faqat iqtisodiy emas, ijtimoiy va madaniy ahamiyatini ham tan olishga qaratilgan. O'zbekistonda turizmni jadal rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo'nalishiga aylandi: Prezidentning 2016-yil 2-dekabrdagi PF-4861-son farmoni sohani kengaytirishga yo'naltirilgan dastlabki yirik hujjatlardan biri bo'ldi, 2019-yil 18-iyulda esa "Turizm to'g'risida"gi Qonunning yangi tahriri qabul qilindi [6]. Turizm rivojlanishi valyuta tushumi, bandlik va mintaqaviy taraqqiyotni rag'batlantirish bilan birga, aholi hayotiga ham bevosita ta'sir qiladi. Turistlar oqimining ortishi uy-joy va xizmat narxlariga, madaniy merosning saqlanishiga, mahalliy jamoalarning turmush tarziga o'zgarish kiritadi. Daromadning bir qismi import va xorijiy kapital orqali tashqariga chiqib ketishi (qochish effekti) tarmoqning haqiqiy foydasini kamaytirishi mumkin. Shu sababli turizmning ta'sirini faqat tushum hajmi bilan emas, multiplikator effekti, bandlik sifati va jamoa manfaatlari nuqtai nazaridan baholash zarur. O'zbekistonda turizm ta'sirini kompleks o'lchash metodikasi, mavsumiylik va hududiy nomutanosiblik masalalari hamon to'liq hal etilmagan, mavzuning hozirgi ahamiyati ham shundan kelib chiqadi. Turizm ta'siri masalalari xorijiy adabiyotda keng o'rganilgan. Cooper turizmning asosiy tarkibiy qismlarini, talab va taklif munosabatlarini hamda sohaning iqtisodiy-ijtimoiy oqibatlarini tizimli bayon etgan [1]. Goeldner va Ritchie turizmning tamoyillari, amaliyoti va falsafasini yoritib, uning iqtisodiy va ijtimoiy o'lchamlarini tahlil qilgan [3]. Fletcher va hammualliflar turizmni iqtisodiy nuqtai nazardan ko'rib, multiplikator va qochish effektlarini ko'rib chiqqan [2]. Page va Connell zamonaviy turizmni fanlararo sintez sifatida o'rgangan [11], Weaver va Lawton esa destinatsiyani boshqarish masalalariga e'tibor qaratgan [16]. Ijtimoiy-madaniy va ekologik jihatlar boshqa tadqiqotlarda chuqurroq yoritilgan. Sharpley turistlar va jamiyat o'rtasidagi o'zaro aloqani tahlil qilgan [12], Urry va ...