MUSTAQIL ISH

KIRISH Diffuziya hodisasi, tabiatdagi va texnikaviy tizimlardagi ko'plab jarayonlarning asosini tashkil etuvchi fundamental fizikaviy hodisa bo'lib, zarrachalarning yuqori konsentratsiyali hududdan past konsentratsiyali hududga o'z-o'zidan harakati orqali moddalarning aralashishi bilan bog'liq. Ushbu hodisa, mikroskopik darajadagi xaotik issiqlik harakati natijasida yuzaga kelib, termodinamik muvozanatga intilish qonuniyatlaridan birini ifodalaydi. Bugungi kunda diffuziya, nafaqat fundamental fizika va kimyo fanlari uchun, balki materialshunoslik, biologiya, tibbiyot, ekologiya va texnologiyaning turli sohalarida ham o'ta dolzarb va muhim ahamiyat kasb etadi. Masalan, yarimo'tkazgichlar ishlab chiqarishda doping elementlarini joylashtirish, polimer materiallarning xossalarini o'zgartirish, dori-darmonlarni organizmga yetkazish mexanizmlarini tushunish, atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishini modellashtirish kabi ko'plab jarayonlar bevosita diffuziya qonuniyatlariga asoslanadi. Shuningdek, nanotexnologiyalar rivojlanishi bilan nanostrukturalardagi diffuziya hodisalarini o'rganish, yangi funksional materiallar yaratishda hal qiluvchi rol o'ynamoqda. Shu sababli, diffuziya jarayonlarini chuqur tushunish, ularni samarali boshqarish va oldindan bashorat qilish, zamonaviy ilmiy-texnik taraqqiyotning asosiy shartlaridan biridir. Diffuziya hodisasining murakkabligi va xilma-xilligi, uning turli muhitlarda va sharoitlarda o'ziga xos tarzda namoyon bo'lishi, uni tadqiq etishda bir qator muammolarni keltirib chiqaradi. Xususan, gassimon, suyuq va qattiq muhitlardagi diffuziya mexanizmlari sezilarli darajada farqlanadi. Molekulyar kinetik nazariya gassimon muhitdagi diffuziyani yaxshi tushuntirsa-da, suyuq va ayniqsa qattiq jismlardagi diffuziya jarayonlari, masalan, kristall panjara bo'ylab yoki don chegaralari orqali atomlar harakati, murakkabroq modellarni talab qiladi. Bundan tashqari, tashqi omillarning, jumladan harorat, bosim, konsentratsiya gradiyenti, ...