MUSTAQIL ISH

KIRISH Eksperimental tadqiqot etikasi va psixologning axloqiy tamoyillari hamda xulq-atvor kodeksi zamonaviy psixologiya fanining eng dolzarb va muhim yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Psixologiya inson xulq-atvori, fikrlashi va his-tuyg'ularini o'rganuvchi fan bo'lib, uning tadqiqotlari bevosita inson omiliga taalluqlidir. Shuning uchun psixologik tadqiqotlarda, ayniqsa eksperimental izlanishlarda etik normalar va qadriyatlarga rioya qilish nafaqat ilmiy ob'ektivlikni, balki tadqiqot ishtirokchilarining huquqlari va farovonligini ta'minlashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Global miqyosda, psixologiyaning turli yo'nalishlarida – klinik psixologiya, ijtimoiy psixologiya, rivojlanish psixologiyasi va boshqalarda – etik dilemmalar tobora ko'proq muhokama qilinmoqda. Masalan, internet orqali amalga oshiriladigan tadqiqotlar, sun'iy intellekt va neyrofanlarning rivojlanishi yangi etik savollarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu masalalarni chuqur tahlil qilish, zamonaviy psixologiyaning etik asoslarini mustahkamlash va psixologlar oldida turgan yangi axloqiy muammolarga yechim topish hozirgi kunda juda zarurdir. O'zbekistonda ham, psixologiya fanining jadal rivojlanishi fonida, tadqiqot etikasi masalalariga e'tibor qaratish va milliy kontekstdagi o'ziga xosliklarni hisobga olgan holda tegishli kodekslar va amaliyotlarni ishlab chiqish ustuvor vazifa bo'lib qolmoqda. O'zbek psixologlari, jumladan, professor Erkin G'oziyev, Qurbon Yo'ldoshev, Karimjon Bekmirzayev kabi olimlarning asarlarida inson qadri, shaxsga hurmat kabi tamoyillar doimiy ravishda ta'kidlab kelingan. Bu esa mazkur tadqiqot mavzusining nafaqat umuminsoniy, balki milliy ilm-fan uchun ham nechog'lik muhimligini ko'rsatadi. [rasm]} Muammoning qo'yilishi shundan iboratki, eksperimental psixologiyada tadqiqot natijalarini olishga bo'lgan intilish ba'zida tadqiqot ishtirokchilarining psixologik yoki fizik farovonligini xavf ostiga qo'yishi mumkin bo'lgan etik vaziyatlarni keltirib chiqaradi. Bunday holatlar s ...