Diniy aqidaparastlik (fanatizm) ,ekstremizm paydo bo‘lishining ijtimoiy - tarixiy zaminlari va rivojlanishi
Diniy aqidaparastlik (fanatizm) ,ekstremizm paydo bo‘lishining ijtimoiy - tarixiy zaminlari va rivojlanishi
Diniy aqidaparastlik va ekstremizm global miqyosda tinchlik va barqarorlikka tahdid soluvchi murakkab hodisadir. Ushbu g'oyalarning ildizlari nafaqat diniy ta'limotlarning o'zida, balki ko'proq ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va psixologik omillarda yotadi. Diniy aqidaparastlik, e'tiqodning mutlaq va har qanday sharoitda o'zgarmas deb qabul qilinishi, boshqa qarashlarga nisbatan murosasizlikni keltirib chiqaradi. Ekstremizm esa bu aqidaparastlikning zo'ravonlik, majburlash va boshqalarning huquqlarini cheklash orqali namoyon bo'luvchi shaklidir. Bu hodisalar tarixiy davrlarda ham, hozirgi kunda ham turli shakllarda kuzatilgan bo'lib, ularning paydo bo'lishi va rivojlanish mexanizmlarini tushunish, ularga qarshi kurashishda muhim ahamiyat kasb etadi. Diniy aqidaparastlik va ekstremizmning ildizlari ijtimoiy adolatsizlik, iqtisodiy tengsizlik, siyosiy zulm, shaxsiy inqirozlar va zamonaviy kommunikatsiya vositalarining noto'g'ri qo'llanilishi kabi omillarning o'zaro ta'sirida shakllanadi.
Ijtimoiy adolatsizlik va iqtisodiy tengsizlik diniy aqidaparastlik va ekstremizmning paydo bo'lishiga zamin yaratuvchi asosiy omillardan biridir. Tarixan, qashshoqlik, resurslarning notekis taqsimlanishi va jamiyatdagi chuqur tabaqalanishlar doimo norozilik kayfiyatini keltirib chiqargan. O'rta asrlarda Yevropadagi dehqonlar qo'zg'olonlari, masalan, 1381 yildagi Uot Tayler qo'zg'oloni, diniy ritorika ostida, ammo aslida ijtimoiy zulm va iqtisodiy qiyinchiliklarga qarshi qaratilgan edi. Qo'zg'olonchilar o'z harakatlarini Xudoning irodasi bilan bog'lab, ijtimoiy tartibni o'zgartirishni talab qilishgan. Bunda diniy ta'limotlar adolatsizlikka qarshi kurashning ma'naviy asosini yaratib, norozi guruhlarning birlashishi va harakatlanishi uchun kuchli motivatsiya bo'lib xizmat qilgan. Hozirgi kunda ham dunyoning ko'plab mintaqalarida, ayniqsa Yaqin Sharq va Afrikada, qashshoqlik, ishsizlik va siyosiy repressiyalar ekstremistik guruhlar uchun yollash maydoniga aylangan. Masalan, "Boko Haram" kabi tashkilotlar o'z saflariga kambag'al va umidsiz yoshlarni jalb qilishda mahalliy hukumatlarning korrupsiyasi va iqtisodiy muammolaridan foydalanadi. Ular "Islom qoidalari" asosida "adil jamiyat" qurishni va'da qilib, aslida o'z hokimiyatlarini o'rnatishga harakat qilishadi. Bu kabi holatlarda diniy qadriyatlar ko'pincha siyosiy va iqtisodiy maqsadlarga xizmat qiluvchi vosita sifatida ishlatiladi.
Shu mavzuda boshqa hujjat ham yarating
