Mulkchilik shakllarining tasniflalish belgilari

Institutsional iqtisodiyot mulkchilik shakllarini ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar majmui sifatida o'rganib, ularning samaradorligi va barqarorligini belgilovchi omillarni tahlil qiladi. Mulkchilik shakllarining tasniflanishi nafaqat huquqiy, balki iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan ham chuqur ahamiyatga ega bo'lib, ular jamiyatning iqtisodiy tuzilishi, resurslarni taqsimlash mexanizmlari hamda innovatsiyalarga intilish darajasini shakllantiradi. Ushbu insho mulkchilik shakllarini huquqiy aniqlik, resurslardan foydalanish motivatsiyasi va nazorat mexanizmlari kabi mezonlar asosida tasniflashning murakkab jihatlarini tahlil qiladi.

Mulkchilik shakllarini tasniflashning eng muhim mezonlaridan biri bu huquqiy aniqlikdir. Mulk huquqining to'liq va shubhasiz belgilanishi, ya'ni mulkka egalik, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqlarining aniq ajratilishi iqtisodiy samaradorlik uchun fundamental hisoblanadi. Agar ushbu huquqlar aniq belgilanmasa, “umumiy fojia” (“tragedy of the commons”) hodisasi yuzaga kelishi mumkin. Masalan, Elin Ostromning “Governing the Commons” asarida ko'rsatilganidek, aniq mulk huquqi bo'lmagan jamoat resurslari (masalan, baliqchilik maydonlari yoki yaylovlar) haddan tashqari ekspluatatsiya qilinadi. Har bir shaxs o'z foydasini maksimal darajada oshirishga harakat qiladi va bu umumiy resursning buzilishiga olib keladi.