INSHOErkin mavzu692 so'z

Navoiy va uning merosi

Navoiy va uning merosi

XV asr Temuriylar davri Movarounnahr va Xurosonda ilm-fan, san'at va adabiyotning yuksalgan davri sifatida tarixda qolgan. Aynan shu davrda Alisher Navoiydek mutafakkirning adabiy va ijtimoiy faoliyati o'ziga xos iz qoldirdi. Uning ijodi nafaqat tilning, balki butun bir xalqning madaniy va ma'naviy qiyofasini shakllantirishda muhim rol o'ynadi. Navoiyning merosi faqatgina adabiy asarlar to'plami emas, balki chuqur falsafiy g'oyalar, ijtimoiy adolat tamoyillari va tillararo munosabatlarning murakkab jihatlarini o'zida mujassam etgan bir butun tizimdir. Ushbu insho Navoiyning adabiy merosini o'rganish orqali uning turkiy tilni adabiy til darajasiga ko'tarishdagi o'rnini, ijtimoiy-siyosiy qarashlarining bugungi kungacha dolzarbligini va uning ijodida mavjud bo'lgan bahsli jihatlarni tahlil qilishni maqsad qilgan.

Navoiyning turkiy tilni adabiy darajaga ko'tarishdagi xizmati "Muhokamat ul-lug'atayn" asarida yaqqol namoyon bo'ladi. Bu asar shunchaki ikki tilni qiyoslashdan iborat emas, balki turkiy tilning boy imkoniyatlarini, uning leksik va grammatik jihatdan fors tilidan kam emasligini, aksincha, ba'zi o'rinlarda ustunligini ilmiy asoslab beruvchi polemik bir risoladir. Masalan, Navoiy turkiy tilda bir so'z bilan bir nechta ma'noni ifodalash mumkinligini, fors tilida esa buning uchun bir necha so'z ishlatilishi kerakligini ta'kidlaydi. U buni "ko'r" so'zining ko'zni ko'rmaydigan odam, ko'r — ko'mirning so'ngan cho'g'i, ko'r — fe'lning buyruq mayli kabi ma'nolarda ishlatilishi orqali isbotlaydi. Shu bilan birga, asarda Navoiy turkiy tildagi ba'zi so'zlarning fors tiliga nisbatan yanada chuqur va aniq ma'no berishini, masalan, "yig'lamoq" va "o'lamoq" kabi fe'llarning ma'no gradatsiyasini fors tilidagi muqobillarga qaraganda boyroq ekanligini ko'rsatadi. Bu esa uning shunchaki bir tilni ulug'lash emas, balki ilmiy metodologiya asosida tahlil qilishga intilganini ko'rsatadi.

Yana 451 so'z yopiq

Insho davomini ko'rish uchun o'zingizniki yarating

Ulashish:
Navoiy va uning merosi — insho namunasi | 692 so'z | Mustaqilish.uz