Nikollo Makiavellining "Hukmdor" asariga esse

O'rta asrlar va Uyg'onish davri oralig'idagi siyosiy tafakkur bir-biriga zid qarashlar kurashi maydoni bo'lib, bu yerda cherkov dogmalari va dunyoviy hokimiyat manfaatlari o'zaro to'qnash kelardi. Aynan shunday murakkab davrda Nikollo Makiavellining "Hukmdor" asari siyosiy falsafaga tubdan yangicha yondashuvni taklif etdi. Asar nafaqat o'z davri siyosiy amaliyotini aks ettirdi, balki hokimiyatni saqlab qolish va mustahkamlash mexanizmlari haqidagi shafqatsiz, realistik qarashlari bilan keyingi asrlar davlat arboblari va mutafakkirlariga ham katta ta'sir ko'rsatdi. Makiavellining bu asari siyosatni axloqiy me'yorlardan ajratib, uni amaliy samaradorlik nuqtai nazaridan tahlil qilishi bilan ajralib turadi. Bu esseda Makiavellining "Hukmdor" asarida siyosiy hokimiyatni qo'lga kiritish va saqlashda zo'ravonlik, makr va shafqatsizlik kabi vositalarning o'rni, shuningdek, uning siyosiy realizm konsepsiyasining zamonaviy siyosatshunoslikdagi aks-sadolari ko'rib chiqiladi.

Makiavelli asarida hukmdorning asosiy maqsadi davlatni saqlab qolish va uning barqarorligini ta'minlash ekanligini ta'kidlaydi. Bu maqsadga erishish yo'lida hukmdor, kerak bo'lsa, xalqning sevgisini emas, balki qo'rquvini uyg'otishi lozim. Misol tariqasida, u Sezar Borjiya faoliyatini keltirib o'tadi. Borjiya, Romaniyadagi tartibsizliklarga barham berish uchun o'zining shafqatsiz va qat'iy generali Remirro de Orkoni yuboradi. Orko qisqa vaqt ichida tartibni o'rnatadi, ammo uning usullari shafqatsiz bo'ladi. Keyinchalik Borjiya, xalqning noroziligini yumshatish va o'zini adolatli hukmdor sifatida ko'rsatish maqsadida Orkoni o'limga mahkum etadi va uning jasadini jamoat maydoniga tashlaydi. Bu harakat orqali Borjiya ham tartib o'rnatishga erishadi, ham xalqning g'azabini Orkoga yo'naltirib, o'zining obro'sini saqlab qoladi.