Sivilizatsiyalar townashuvi

Insoniyat tarixi doimo madaniyatlarning o‘zaro ta’siri, almashinuvi va ba’zida to‘qnashuvlari bilan chambarchas bog‘liq. Bu jarayon zamonaviy dunyo globalizatsiya jarayonlarida o‘zining eng yorqin ko‘rinishini topgan bo‘lsa-da, uning ildizlari asrlar qa’riga borib taqaladi. Turli sivilizatsiyalarning bir-biriga ta’siri adabiyotda, san’atda va falsafada o‘z aksini topgan bo‘lib, bu ta’sir nafaqat yangi g‘oyalar va bilimlar manbai bo‘lgan, balki ba’zan keskin qarama-qarshiliklarga, anglashilmovchiliklarga ham olib kelgan. Ushbu o‘zaro munosabatlar adabiy asarlarda qanday aks etganini tahlil qilish orqali, sivilizatsiyalar to‘qnashuvi insoniyatning murakkab tabiati va taraqqiyot yo‘lidagi doimiy izlanishlarini ochib beradi.

Sivilizatsiyalar to‘qnashuvi ko‘pincha qahramonlarning ichki dunyosida, ularning madaniy o‘ziga xosligi va yangi muhit o‘rtasidagi ziddiyatlarda namoyon bo‘ladi. Masalan, Chingiz Aytmatovning “Asrga tatigulik kun” romanida Edigey obrazining xotiralari orqali sovet sivilizatsiyasi va an’anaviy Qozog‘iston madaniyati o‘rtasidagi ziddiyat chuqur tahlil etiladi. Romanda kosmodrom qurilishi uchun avlodlar qabristoni bo‘lgan Anasoyning buzilishi Edigeyning ichki dunyosida kuchli og‘riq uyg‘otadi. Bu epizodda zamonaviy sanoatlashgan jamiyatning pragmatik, kelajakka yo‘naltirilgan qadriyatlari bilan an’anaviy, ajdodlarga hurmat va o‘tmish bilan bog‘liqlikni qadrlaydigan madaniyatning to‘qnashuvi yaqqol ko‘rinadi. Edigeyning ko‘nglida ikkita dunyo – bir tomondan, sotsialistik qurilishning “buyuk” g‘oyalari, ikkinchi tomondan, uning o‘z madaniyatining mustahkam ildizlari, uning ajdodlari ruhlari yashayotgan muqaddas yer uchun kurashi kechadi. Bu to‘qnashuv faqatgina tashqi hodisa emas, balki qahramonning ichki dunyosida kechayotgan, uning kimligini shakllantiruvchi fojiaviy jarayondir.