MUSTAQIL ISH

KIRISH Zamonaviy dunyoda siyosiy nazariyalarning shakllanishi va evolyutsiyasini tushunish, ayniqsa, demokratiya, inson huquqlari, qonun ustuvorligi kabi universal qadriyatlarning asoslarini anglash uchun XVIII asr fransuz ma’rifatparvarlarining siyosiy qarashlari juda katta ahamiyat kasb etadi. Bu davr nafaqat G'arb sivilizatsiyasining, balki butun insoniyatning siyosiy tafakkuriga tubdan o'zgarishlar olib kirgan va hozirgi zamon davlat va jamiyat qurilishining asosiy prinsiplarini shakllantirgan muhim bosqich hisoblanadi. Ma’rifat davri g'oyalari ko'plab inqiloblarga, jumladan, Buyuk Fransuz inqilobiga, shuningdek, Amerika mustaqillik urushiga va butun dunyo bo'ylab mustamlakachilikka qarshi harakatlarga zamin yaratdi. Fransuz ma’rifatparvarlari Dekartning ratsionalizmi, Lokkning tabiiy huquq nazariyasi va Nyutonning ilmiy metodologiyasi ta'sirida inson aqli va bilimga bo'lgan ishonchni markazga qo'yib, dogmatik fikrlashdan voz kechishni, jamiyatni ratsional asosda qayta qurishni targ'ib qildilar. Ularning absolutizmga, cherkov dogmalariga va feodalizmga qarshi kurashi zamonaviy sekulyar davlat, fuqarolik jamiyati va shaxs erkinligi tushunchalarini rivojlantirdi. Bugungi kunda ham ushbu g'oyalar global miqyosda siyosiy islohotlar, huquqiy davlat qurilishi va fuqarolik faoliyatining asosi bo'lib xizmat qilmoqda. Siyosiy plyuralizm, hokimiyatlar bo'linishi, xalq suvereniteti va ijtimoiy shartnoma kabi g'oyalar hozirgi zamon demokratik tizimlarining ajralmas qismi bo'lib qolmoqda. Shu sababli, fransuz ma’rifatparvarlarining siyosiy qarashlarini chuqur o'rganish, nafaqat tarixiy jarayonlarni tushunishga, balki bugungi global siyosiy muammolarga yechim topishga ham yordam beradi. Mazkur tadqiqot XVIII asr fransuz ma’rifatparvarlarining siyosiy falsafasini har tomonlama o'rganish va ularning g'oyalari zamonaviy siyosiy amaliyotga qanday ta'sir ko'rsatganini aniqlash zaruriyatidan kelib chiqadi. Muammo shundaki, hozirgi kunda ham ba'zi davlatlarda avtoritarizm va despot ...