MUSTAQIL ISH

KIRISH Fizika fanining fundamental tushunchalaridan biri bo'lgan inersiya kuchlari va noinersial sanoq tizimlari zamonaviy ilmiy tadqiqotlar, texnologik ishlanmalar hamda kundalik hayotimizda keng qo'llanilishga ega bo'lib, o'zining dolzarbligini saqlab qolmoqda. Klassik mexanikaning asosiy prinsiplaridan biri bo'lgan Nyuton qonunlari asosan inersial sanoq tizimlarida o'rganilsa-da, real olamda ko'plab harakatlar va hodisalar noinersial tizimlarda sodir bo'ladi. Avtomobilda keskin burilish, samolyotning uchish-qo'nishi, Yerning o'z o'qi atrofida aylanishi tufayli yuzaga keladigan Koriolis kuchi kabi hodisalar noinersial sanoq tizimlarining va ulardagi inersiya kuchlarining bevosita namoyonidir. Ushbu mavzuning chuqur o'rganilishi, nafaqat nazariy fizika rivoji uchun, balki muhandislik, geofizika, astronomiya, kosmik texnologiyalar va boshqa ko'plab amaliy sohalar uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Tez harakatlanuvchi ob'ektlar, aylana harakatdagi tizimlar va tezlanishga ega sanoq tizimlarida ro'y beradigan jarayonlarni tushunish, ularni samarali boshqarish hamda optimallashtirish zamonaviy fan va texnikaning asosiy vazifalaridan biridir. Shu sababli, inersiya kuchlari va noinersial sanoq tizimlarini har tomonlama tahlil qilish va ularning xususiyatlarini aniqlash, hozirgi kunda ham ilmiy jamoatchilik va amaliyotchi mutaxassislar uchun muhim yo'nalish bo'lib qolmoqda. Ushbu tadqiqotning asosiy muammosi shundan iboratki, inersial sanoq tizimlarida sodda va intuitiv bo'lgan Nyuton qonunlarini noinersial sanoq tizimlariga qo'llashda qo'shimcha "g'ayrioddiy" kuchlar – inersiya kuchlari paydo bo'ladi. Bu kuchlar real kuchlar emas, balki sanoq tizimining tezlanishga ega harakati tufayli yuzaga keladigan ko'rinma kuchlardir. Ularning tabiatini, xususiyatlarini va ularni matematik jihatdan to'g'ri ifodalashni tushunish ko'pincha murakkabliklar tug'diradi. Shu bilan birga, turli xil noinersial sanoq tizimlarida (masalan, ilgarilanma tezlanishga ega, aylanuvchi yoki murakka ...