MUSTAQIL ISH

KIRISH Fizikaning asosi bo'lgan mexanika qonuniyatlari olamni tushunishimizda markaziy o'rin tutadi. Klassik mexanikaning Nyuton qonunlari kundalik hayotimizdagi ko'plab hodisalarni, sayyoralarning harakatidan tortib, oddiy jismlarning tushishigacha, muvaffaqiyatli tushuntirib kelgan. Biroq, insoniyat ilmiy bilimlari chuqurlashgani sari, bu qonuniyatlarning cheklovlari va yangi holatlarda qo'llash imkoniyatlari masalasi yuzaga keldi. Xususan, tezlanuvchi yoki aylanuvchi sanoq tizimlarida jismlarning harakatini tushuntirishda, klassik mexanikaga ma'lum "tuzatishlar" kiritish zarurati paydo bo'ldi. Bu "tuzatishlar" inersiya kuchlari tushunchasi orqali ifodalanadi, ular mavjud bo'lmagan, lekin harakat tenglamalariga kiritilishi kerak bo'lgan kuchlar sifatida namoyon bo'ladi. Kundalik hayotimizda avtobusda to'satdan tormoz berilganda oldinga intilishimiz, karuselda aylanishda tashqariga itarilishimiz kabi hodisalar aynan shu inersiya kuchlari ta'sirining yaqqol namunasidir. Kosmik kemalarning parvozi, gidroskoplarning ishlashi, yerning aylanishi bilan bog'liq bo'lgan Korolis kuchi ta'siri ostida okean oqimlarining hosil bo'lishi kabi murakkab fizik jarayonlarni tushunish va modellashtirishda inersiya kuchlari nazariyasi muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, jism massasining o'zgarishi, masalan, raketa harakatida yoqilg'ining sarflanishi natijasida massaning kamayishi, bunday jismlarning harakat qonuniyatlarini klassik mexanikaning odatiy formulalari bilan tushuntirishni murakkablashtiradi va maxsus yondashuvni talab qiladi. Zamonaviy texnologiyalar, ayniqsa, kosmik tadqiqotlar va yuqori tezlikda harakatlanuvchi ob'ektlar bilan ishlashda, bu ikki soha – noinersial sanoq tizimlaridagi inersiya kuchlari va o'zgaruvchan massali jismlarning harakati – nazariy va amaliy jihatdan dolzarbligini saqlab qolmoqda. Bundan tashqari, XXI asrda yuqori texnologiyalar rivojlanishi, zarralar tezlatgichlari va fundamental fizika tadqiqotlarining chuqurlashishi, hatto oddiy tezliklar ...