MUSTAQIL ISH

KIRISH Orol dengizi fojiasi XXI asrning eng yirik ekologik va ijtimoiy-iqtisodiy muammolaridan biri bo'lib, uning oqibatlari nafaqat Markaziy Osiyo mintaqasi, balki global miqyosda ham jiddiy xavf tug'dirmoqda. O'zbekistonda yer-suv munosabatlari fanining kontekstida bu masala alohida dolzarblikka ega, chunki Orol havzasi respublikaning agrar sektori, aholi salomatligi va barqaror rivojlanishi uchun hayotiy ahamiyatga molikdir. Tarixan Amudaryo va Sirdaryo daryolari havzasidagi sug'oriladigan dehqonchilik O'zbekiston iqtisodiyotining asosi bo'lib kelgan. Biroq, XX asrning o'rtalaridan boshlab suv resurslaridan samarasiz foydalanish, ayniqsa paxtachilikni rivojlantirish maqsadida ulkan sug'orish tizimlarining qurilishi, Orol dengiziga yetib boradigan suv miqdorining keskin kamayishiga olib keldi. Natijada dengiz hajmi qisqarib, yuzasi qurib, qolgan suvi sho'rlangan, bu esa mintaqa iqlimiga, biologik xilma-xillikka va aholining turmush tarziga misli ko'rilmagan salbiy ta'sir ko'rsatgan. Bugungi kunda Orol muammosi nafaqat ekologik ofat, balki ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va hatto demografik masalalarning ham chorrahasi hisoblanadi. Global iqlim o'zgarishi sharoitida suv resurslariga bo'lgan talabning ortishi va Orolbo'yi mintaqasidagi qiyinchiliklar o'zaro bog'liq bo'lib, bu muammoning zamonaviy ahamiyatini yanada oshiradi. Ushbu akademik ish, Orol muammosini chuqur tahlil qilish orqali, uning sabablari, oqibatlari va mavjud yechimlarni, xususan, O'zbekistondagi yer-suv munosabatlari nuqtai nazaridan ko'rib chiqishni maqsad qilgan. [rasm]} Muammoning qo'yilishi Orol dengizining qurishi natijasida yuzaga kelgan salbiy oqibatlarning keng qamrovli xususiyatiga asoslanadi. Bu, birinchidan, regiondagi suv xavfsizligi, ikkinchidan, oziq-ovqat xavfsizligi, uchinchidan, aholi salomatligi bilan bog'liq bo'lgan ekologik tanglikni anglatadi. Amudaryo va Sirdaryo suvlarining qishloq xo'jaligida haddan tashqari ko'p ishlatilishi, irrigatsiya tizimlarining eskirganligi va suvdan ...