MUSTAQIL ISH

KIRISH Bugungi kunda jahon tillarining rivojlanish tendensiyalari fonida har bir milliy tilning o'ziga xos xususiyatlarini chuqur o'rganish va ilmiy jihatdan tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Tillarning sintaktik tuzilishi, so'zlarning birikish prinsiplari, so'z birikmalarining shakllanishi va gaplardagi aloqa usullari tilshunoslikning eng murakkab va ayni paytda eng dolzarb masalalaridan hisoblanadi. Qoraqalpoq tili ham boy fonetik, leksik va grammatik tizimga ega bo'lib, uning sintaksisini har tomonlama tadqiq qilish tilning ichki qonuniyatlarini ochib berish, uning boshqa turkiy tillar bilan qiyosiy-tarixiy aloqalarini aniqlash va qoraqalpoq tilini o'qitish metodikasini takomillashtirish uchun zarurdir. Ayniqsa, global axborotlashuv va raqamli texnologiyalar davrida tilning har bir bo'lagini mukammal o'rganish, uning o'ziga xos jihatlarini ochish tilning saqlanishi va rivojlanishi uchun asosiy shartlardan biridir. So'z dizbegi (so'z birikmasi) va ular orasidagi baylanis turlarini o'rganish esa qoraqalpoq tili sintaksisining asosini tashkil etib, nutqning shakllanishi va ma'no ifodalashdagi rolini chuqur anglash imkonini beradi. [rasm]} Qoraqalpoq tili sintaksisi, xususan, so'z dizbegi va baylanis turlari masalasi o'zbek tilshunosligida nisbatan kam o'rganilgan mavzulardan hisoblanadi. Mavjud ishlar asosan umumiy grammatik jihatlarga e'tibor qaratgan bo'lib, so'z birikmalarining ichki tuzilishi, ularning morfemik va sintaktik xususiyatlari, shuningdek, turli bog'lanish usullari va turlari chuqur, kompleks tahlil etilmagan. Shuningdek, qoraqalpoq tilining o'ziga xos fonetik va morfemik xususiyatlari so'z birikmalarining shakllanishiga qanday ta'sir ko'rsatishi ham ilmiy jihatdan atroflicha yoritilmagan. Ushbu referatning asosiy maqsadi qoraqalpoq tili sintaksisining fundamental bo'limi bo'lgan so'z dizbegi va baylanis turlarini chuqur va har tomonlama tahlil qilish, ularning nazariy asoslarini yoritish va amaliy misollar bilan mustahkamlashdan iborat. Sh ...