MUSTAQIL ISH

KIRISH Qo'shma gap o'zbek tili sintaksisining markaziy va murakkab masalalaridan biri bo'lib, tilshunoslikning nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy nuqtai nazardan ham muhim tadqiqot obyektidir. Tilning asosiy vazifasi bo'lmish fikrni aniq, mantiqiy va to'liq ifodalashda qo'shma gaplarning o'rni beqiyosdir. Inson tafakkurining murakkabligi, voqelikni chuqur anglash va uni turli munosabatlar orqali aks ettirish qobiliyati aynan qo'shma gaplar vositasida namoyon bo'ladi. Hozirgi axborot asrida, ilm-fan, texnika, publitsistika va adabiyot sohalarida matnlar hajmi va murakkabligi ortib borayotgan bir paytda, g'oyalarni ixcham, ammo mazmunan boy tarzda yetkazish zarurati qo'shma gaplarga bo'lgan e'tiborni yanada kuchaytirmoqda. Ular nutqning ifodaviyligini, mantiqiyligini va ta'sirchanligini oshirishga xizmat qiladi. Ilmiy, huquqiy, diplomatik va ijtimoiy-siyosiy nutqda aniq va bir ma'noli ifodani ta'minlashda, shuningdek, badiiy adabiyotda obrazlilik va estetik ta'sirni yaratishda qo'shma gaplarning funksional imkoniyatlari keng qo'llaniladi. Til o'qitish metodikasida ham qo'shma gaplarni o'rgatish tildan samarali foydalanish ko'nikmalarini shakllantirishning muhim bosqichidir. Demak, qo'shma gaplarning strukturaviy, semantik va pragmatik xususiyatlarini chuqur o'rganish zamonaviy o'zbek tilshunosligi oldida turgan dolzarb vazifalardan biridir. O'zbek tilshunosligida qo'shma gaplar masalasi yetarli darajada o'rganilgan bo'lsada, ularning strukturaviy xilma-xilligi, semantik munosabatlarining ko'pligi va funksional yuklanishining kengligi hali-hanuz yangi tadqiqotlarga ehtiyoj sezmoqda. Xususan, ba'zi turdagi qo'shma gaplarning tasnifida, ularning tarkibiy qismlari orasidagi grammatik va mantiqiy aloqalar tahlilida, shuningdek, turli nutq uslublarida qo'llanilish xususiyatlarini aniqlashda ayrim noaniqliklar mavjud. Mavjud darslik va qo'llanmalarda qo'shma gaplar tasnifi va tahliliga oid yondashuvlarda ba'zi bir ziddiyatlar uchraydi. Bundan tashqari, qo'shma gaplarnin ...