MUSTAQIL ISH

KIRISH Tilning etnik guruhlari va o'zbek xalq og'zaki ijodi namunalarida variativlik masalasi bugungi kunda sotsiolingvistika va etnolingvistika fanlarining muhim tadqiqot yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Til nafaqat aloqa vositasi, balki shaxsning, ijtimoiy guruhning va butun bir etnik hamjamiyatning o'ziga xosligini belgilovchi, madaniy-tarixiy xotirasini saqlovchi va avloddan avlodga uzatuvchi asosiy omildir. Shu nuqtai nazardan, bir til doirasidagi etnik guruhlarning lingvistik variativligini o'rganish, ularning madaniy xilma-xilligini tushunish va saqlashda katta ahamiyatga ega. O'zbek tili turkiy tillar oilasiga mansub bo'lib, o'zining uzoq tarixi davomida turli etnik guruhlar bilan o'zaro ta'sirda bo'lgan va ularning madaniy hamda lingvistik ta'sirlarini o'zida mujassam etgan. Bu jarayon tilning ichki tuzilishida, ayniqsa, dialektal farqlarda va xalq og'zaki ijodi namunalarida yaqqol namoyon bo'ladi. Xalq og'zaki ijodi (dostonlar, ertaklar, maqollar, topishmoqlar, lirik qo'shiqlar va boshqalar) etnik guruhlarning dunyoqarashi, turmush tarzi, qadriyatlari va, albatta, til xususiyatlarini aks ettiruvchi boy manba hisoblanadi. Shu bois, o'zbek xalq og'zaki ijodi namunalarida kuzatiladigan lingvistik variativlikni sotsiolingvistik nuqtai nazardan tahlil qilish, tilning etnik identifikatsiyadagi rolini chuqurroq anglash imkonini beradi. Globalizatsiya sharoitida etnik o'ziga xoslikni saqlash, ona tilining turli ko'rinishlarini asrash masalasi yanada dolzarblashib bormoqda. Mazkur tadqiqot tilning etnik guruhlararo farqlanishidagi ichki mexanizmlarni ochib berish orqali madaniy xilma-xillikni qadrlash va til siyosatini to'g'ri yo'lga qo'yishga xizmat qiladi. Muammoning qo'yilishi shundan iboratki, o'zbek tili doirasida mavjud bo'lgan ko'plab etnik guruhlar va ularning subdialektal xususiyatlari xalq og'zaki ijodi namunalarida qanday aks etgani hamda bu variativlikning sotsiolingvistik sabablari va funksional ahamiyati yetarli darajada tizimli o'rganilmagan. Mavj ...