MUSTAQIL ISH

KIRISH Vaqtli qatorlar tahlili iqtisodiyot, moliya, muhandislik, ekologiya va boshqa ko'plab sohalarda keng qo'llaniladigan muhim statistik metod hisoblanadi. Mazkur metod yordamida vaqt bo'yicha tartiblangan ma'lumotlar to'plamini (vaqtli qatorni) tahlil qilish, ulardagi tendentsiyalarni aniqlash, kelajakdagi qiymatlarni prognozlash va turli omillarning o'zaro bog'liqligini o'rganish mumkin. Globallashuv sharoitida iqtisodiy jarayonlarning murakkablashuvi, bozor kon'yunkturasining tez-tez o'zgarishi va noaniqlik darajasining oshishi vaqtli qatorlar tahlilining dolzarbligini yanada oshiradi. Zamonaviy dunyoda ma'lumotlar hajmining keskin o'sishi va ularni qayta ishlash imkoniyatlarining kengayishi vaqtli qatorlar tahlilini rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Sun'iy intellekt, mashinali o'qitish va katta ma'lumotlar (Big Data) texnologiyalari bilan integratsiya vaqtli qatorlar tahlilining aniqligi, tezligi va samaradorligini oshirishga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, ushbu sohada hal qilinishi lozim bo'lgan muammolar ham mavjud. Masalan, nostatsionar vaqtli qatorlarni tahlil qilish, ulardagi trendlarni, mavsumiylikni va sikllarni aniqlash, turli omillarning ta'sirini baholash va adekvat prognoz modellarini qurish muhim vazifalardan hisoblanadi. Vaqtli qatorlar tahlilining dolzarbligi, ayniqsa, iqtisodiy prognozlash, moliyaviy risklarni boshqarish, talabni bashorat qilish, resurslarni rejalashtirish va iqlim o'zgarishlarini o'rganish kabi sohalarda yaqqol namoyon bo'ladi. Iqtisodiyotda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o'sishi, inflyatsiya darajasi, ishsizlik ko'rsatkichi, valyuta kurslari dinamikasi kabi makroiqtisodiy ko'rsatkichlarni tahlil qilish va prognozlash uchun vaqtli qatorlar tahlili keng qo'llaniladi. Moliyaviy sohada aksiyalar narxlari, obligatsiyalar daromadliligi, foiz stavkalari va boshqa moliyaviy instrumentlarining vaqtli qatorlari tahlili investitsiya portfelini optimallashtirish, risklarni minimallashtirish va foydani maksimal darajag ...