MUSTAQIL ISH

KIRISH Bugungi kunda jahon energetikasi va atrof-muhit muammolari bir-biri bilan chambarchas bog'liq bo'lib, ular insoniyatning barqaror rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. Energiya iste'molining oshishi, sanoat rivojlanishi va transport vositalarining ko'payishi bilan birga, yoqilg'ilarning yonishi natijasida atmosferaga chiqarilayotgan zararli moddalar miqdori ham ortib bormoqda. Bu esa global iqlim o'zgarishi, havo ifloslanishi, kislotali yomg'irlar kabi jiddiy ekologik muammolarga olib kelmoqda. Xususan, ichki yonuv dvigatellari (IYD) tomonidan iste'mol qilinadigan neft mahsulotlari, ya'ni benzin, dizel yoqilg'isi va boshqalar, atmosferaga uglerod oksidi (CO), azot oksidlari (NOx), uglevodorodlar (HC), qattiq zarrachalar (PM) va oltingugurt dioksidi (SO2) kabi chiqindilarni chiqaradi. Bu moddalar tirik organizmlarning salomatligiga jiddiy ta'sir ko'rsatibgina qolmay, balki ekotizimlarning buzilishiga ham sabab bo'ladi. Shu bois, yoqilg'ilarning ekologik ko'rsatkichlarini chuqur o'rganish, ularni yaxshilash yo'llarini izlash va ekologik toza yoqilg'ilarni joriy etish masalasi global miqyosda dolzarb vazifa hisoblanadi. O'zbekiston sharoitida ham avtomobil parkining kengayishi va sanoat korxonalarining rivojlanishi bilan bog'liq holda ekologik muammolar dolzarblik kasb etmoqda, shuning uchun bu sohadagi tadqiqotlar mamlakatning ekologik xavfsizligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Ushbu tadqiqotning asosiy muammosi – ichki yonuv dvigatellarida ishlatiladigan an'anaviy yoqilg'ilarning atrof-muhitga salbiy ta'sirini kamaytirish, shu bilan birga ularning energiya samaradorligini oshirish va iqtisodiy jihatdan maqbul yechimlarni topishdan iborat. Mavjud yoqilg'ilarning ekologik ko'rsatkichlari, ularning yonish jarayonidagi fizik-kimyoviy xususiyatlari va chiqindilar tarkibiga ta'siri yetarli darajada o'rganilmagan. Tadqiqotning maqsadi esa ichki yonuv dvigatellari uchun ishlatiladigan yoqilg'ilarning ekologik ko'rsatkichlarini har tomonlama tahli ...