MUSTAQIL ISH

KIRISH Insoniyat tsivilizatsiyasi tarixida shunday shaxslar borki, ularning ijodiy merosi asrlar osha o'z ahamiyatini yo'qotmaydi, aksincha, har bir yangi davrda yanada chuqurroq anglanib, yangi qirralarini ochib beradi. Abu Rayhon Beruniy ana shunday buyuk siymolardan biridir. O'zining serqirra faoliyati, chuqur bilimlari va ilm-fanning turli sohalarida qoldirgan o'lmas asarlari bilan Beruniy nafaqat islom olami, balki jahon ilmiy tafakkuriga ulkan ta'sir ko'rsatgan. Xususan, kimyo tarixi nuqtai nazaridan Beruniyning merosini o'rganish alohida dolzarblik kasb etadi. Uning davrida kimyo fanining hozirgi shakli mavjud bo'lmasa-da, Beruniyning asarlarida mineralogiya, metallurgiya, farmakologiya va hatto alximiya sohalariga oid ko'plab ma'lumotlar, tadqiqotlar va kashfiyotlar mavjud. Ushbu tadqiqotlar o'rta asr islom olamida kimyoviy bilimlar qay darajada rivojlanganligini ko'rsatadi va Beruniyning bu jarayondagi o'rnini ochib beradi. Bugungi kunda, kimyo fanining globallashuv jarayonida uning tarixiy ildizlarini o'rganish, turli madaniyatlarning fanga qo'shgan hissalarini tushunish va milliy ilm-fan taraqqiyotida buyuk ajdodlarning merosini qadrlash nihoyatda muhimdir. Beruniyning kimyoviy bilimlari va amaliy tajribalariga oid yozmalarini tahlil qilish zamonaviy kimyo tarixi uchun yangi ma'lumotlar va yondashuvlarni taqdim etishi mumkin, bu esa fanning o'tmishini chuqurroq anglashga va kelajakdagi tadqiqotlar uchun yangi yo'nalishlar ochishga xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan, mavjud muammo shundaki, Abu Rayhon Beruniyning kimyo tarixidagi o'rni va uning bu sohaga qo'shgan hissasi hali ham to'liq o'rganilmagan va tizimlashtirilmagan. Aksariyat tadqiqotlar Beruniyning astronomiya, matematika, geodeziya yoki falsafa sohasidagi ishlariga e'tibor qaratgan bo'lib, uning kimyo bilan bog'liq asarlari va tajribalari cheklangan darajada tahlil qilingan. Beruniyning bir qator asarlarida, masalan, "Kitob al-jamohir fi ma'rifat al-javohir" ("Mineralogiya") yoki "Saydala" ("Dor ...