MUSTAQIL ISH

KIRISH XIX asr boshlarida kimyo fani misli ko'rilmagan o'zgarishlar va kashfiyotlar davrini boshdan kechirdi. Bu davr organik va noorganik kimyo o'rtasidagi chegara juda aniq va qat'iy deb hisoblangan payt edi. Ilmiy doiralarda keng tarqalgan vitalizm nazariyasi, ya'ni faqat tirik organizmlargina organik moddalarni sintez qila olishi haqidagi g'oya ustunlik qilardi. Bu nazariya ko'plab olimlar tomonidan shubhasiz qabul qilingan bo'lib, organik kimyoning rivojlanishiga ma'lum darajada to'siq bo'lib kelgan edi. Biroq, bu fundamental tushunchalarni tubdan o'zgartirgan bir qator ilmiy yutuqlar paydo bo'ldi. Aynan shu davrda, nemis kimyogari Fridrix Vyollerning ilmiy faoliyati kimyo tarixida burilish nuqtasi bo'ldi. Uning 1828 yilda anorganik birikmadan organik birikma – mochevinani sintez qilishi – bu vitalistik nazariyaga qilingan jiddiy zarba bo'lib, organik kimyoning kelajakdagi rivojlanish yo'nalishini butunlay o'zgartirib yubordi. Vyollerning bu kashfiyoti o'z davri uchun juda katta ahamiyatga ega bo'lib, u nafaqat ilmiy hamjamiyatda katta rezonans keltirib chiqardi, balki keyingi avlod olimlari uchun ham yangi tadqiqotlar va kashfiyotlarga yo'l ochdi. Bugungi kunda ham uning merosi kimyo ta'limi va amaliyotida dolzarb bo'lib qolmoqda, chunki u zamonaviy organik kimyoning asosini tashkil etuvchi sintez tushunchasiga yo'l ochgan buyuk kashfiyotlardan biri hisoblanadi. Vyollerning ishlari zamonaviy farmatsevtika, materialshunoslik va biotexnologiya sohalarida amaliy qo'llaniladigan ko'plab organik birikmalarni sintez qilish imkoniyatlarini yaratdi. Vitalizm nazariyasi uzoq vaqt davomida kimyoviy tadqiqotlarda fundamental to'siq bo'lib kelgan. Bu nazariya tirik materiya va tirik bo'lmagan materiya o'rtasida uzilmas chegara mavjudligini ta'kidlab, sun'iy ravishda organik moddalarni sintez qilish imkoniyatini inkor etardi. Fridrix Vyollerning mochevina sintezi bu fundamental cheklovni yengib o'tib, ilmiy paradigmani o'zgartirdi va vitalizmning asossizligini isbotladi. ...