MUSTAQIL ISH

KIRISH Hozirgi o'zbek adabiy tili tizimida so'z boyligining, ayniqsa, ma'no va uslubiy jihatdan bir-biriga yaqin bo'lgan leksemalarning o'rni beqiyosdir. Ushbu leksemalar, ya'ni sinonimlar tilning ifoda imkoniyatlarini kengaytiruvchi, nutqning jozibadorligi va ta'sirchanligini oshiruvchi asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Sinonimiya hodisasi tilshunoslikning muhim bo'limi bo'lmish leksikologiyaning markaziy muammolaridan biri sifatida doimiy ravishda olimlar diqqat markazida bo'lib kelgan. Xususan, badiiy matnlarda sinonimlarning qo'llanilishi adibning mahorati, uning so'z tanlashdagi nozik didi va matnga singdirgan chuqur ma'nosini ochib beruvchi muhim vosita vazifasini o'taydi. Shu bois, badiiy matnlarda sinonimlarning stilistik va semantik farqlarini chuqur o'rganish, ularning matn yuzasidagi o'ziga xos funksiyalarini aniqlash hozirgi o'zbek tilshunosligi oldida turgan dolzarb vazifalardan biridir. O'zbek tilining boy leksik fondini, uning badiiy ifoda imkoniyatlarini ilmiy asosda tadqiq etish, nutq madaniyatini oshirish va yosh avlodning tilga bo'lgan hurmatini kuchaytirish nuqtai nazaridan ham mazkur mavzu bugungi kun uchun g'oyatda katta nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Tilning ichki qonuniyatlarini, so'zning ma'no qatlamlarini va uslubiy imkoniyatlarini teran anglash tilshunoslik fanining rivojlanishiga xizmat qiladi. Mazkur tadqiqotda badiiy matnlarda sinonimlar orasidagi stilistik va semantik farqlarni aniqlash hamda ularning adabiy asarning umumiy estetik va ma'no-g'oyaviy tuzilishiga ta'sirini o'rganish muammo sifatida qo'yiladi. Ko'pincha, sinonimlar bir-birining o'rnini bosuvchi oddiy so'zlar deb qaraladi, ammo aslida har bir sinonimik qator a'zosi o'ziga xos ma'no qirrasiga, hissiy-ekspressiv yukiga va stilistik bo'yog'iga ega bo'ladi. Muammo shundaki, ularning bu nozik farqlari har doim ham to'liq va tizimli ravishda tahlil qilinmaydi, ayniqsa, o'zbek badiiy matnlari misolida. Tadqiqotning asosiy maqsadi — o'zbek adabiy tilining namunasi bo' ...