MUSTAQIL ISH

KIRISH Inson nutqi nafaqat axborot almashinuvi vositasi, balki chuqur madaniy, estetik va hissiy qatlamlarni o'zida mujassam etgan murakkab tizimdir. Tilning eng asosiy qatlamlaridan biri bo'lgan tovush tizimi, unli va undoshlarning o'zaro munosabati, takrorlanishi va ma'lum ketma-ketlikda joylashishi orqali nutqqa o'ziga xos ohang, ritm va ifodalilik baxsh etadi. Mazkur kurs ishi "Hozirgi o'zbek adabiy tili" fani doirasida "Unli va undoshlarning takrorlanishi va qator qo'llanilishi" mavzusini tadqiq etishga qaratilgan bo'lib, tilshunoslikning muhim yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. **Mavzuning dolzarbligi va zamonaviy ahamiyati** Til tizimi, jumladan, uning fonetik-fonologik sathini chuqur o'rganish tilshunoslikning markaziy masalalaridan biri bo'lib kelgan. Nutqiy jarayonda unli va undosh tovushlarning oddiygina talaffuz etilishi emas, balki ularning ma'lum bir tartibda joylashishi, takrorlanishi va shu orqali matnning umumiy tovushiy ko'rinishini shakllantirishi alohida ahamiyatga ega. Ayniqsa, o'zbek tili singari turkiy tillar oilasiga mansub bo'lgan tillarda unli tovushlar uyg'unligi (sinharmonizm) hodisasi va undoshlarning ma'lum qonuniyatlar asosida almashinuvi yoki takrorlanishi tilning ichki tuzilishining muhim belgilaridan sanaladi. Bu tovushiy hodisalar tilning faqatgina fonetik jihatini emas, balki uning leksik, morfologik, sintaktik va hatto uslubiy imkoniyatlarini ham belgilaydi. So'nggi yillarda tilshunoslikda tilning ifodaviy-ekspressiv xususiyatlariga bo'lgan qiziqish ortib bormoqda. Matnning ritmik-ohangdor tuzilishi, uning estetik ta'siri va psixolingvistik ahamiyati tobora keng tadqiq etilmoqda. Aynan unli va undoshlarning takrorlanishi hamda ma'lum qatorlikda qo'llanilishi matnning bunday xususiyatlarini yuzaga keltiruvchi asosiy omillardan biridir. Adabiyotda, xususan, she'riyatda alliteratsiya, assonans, konsonans kabi fonetik takrorlar muallifning individual uslubini shakllantirishda, asarning emotsional va obrazli ta'sirini kuchaytirishd ...