KURS ISHI

KIRISH Rus tilida tovushga taqlid so‘zlar va undovlar filologiya fanining eng qiziqarli, shu bilan birga, yetarlicha o‘rganilmagan sohalaridan birini tashkil etadi. So‘nggi yillarda lingvistik tadqiqotlar doirasida tilshunoslikning bu bo‘limiga bo‘lgan qiziqish sezilarli darajada ortgan bo‘lib, bu asosan tilning emotsional, ekspressiv va kognitiv funksiyalarini chuqurroq anglashga intilish bilan bog‘liqdir. Til insonning atrof-muhit bilan o‘zaro aloqasida nafaqat axborot almashish vositasi, balki hissiy holat, dunyoqarash va madaniy xususiyatlarni aks ettiruvchi murakkab tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Tovushga taqlid so‘zlar va undovlar aynan mana shu ekspressiv va madaniy-spesifik qatlamni o‘rganish uchun qimmatli material bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasida rus tilini o‘rganishga bo‘lgan qiziqishning ortib borayotgani, jumladan, rus tilini ikkinchi yoki chet tili sifatida o‘qitish tizimining rivojlanishi fonida bu turdagi leksik birliklarning amaliy ahamiyati yanada ortmoqda. O‘zR Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatdagi oliy ta’lim muassasalarida rus tilida ta’lim olayotgan talabalar soni so‘nggi besh yilda 18% ga oshgan, bu esa rus tili lingvistikasining turli jihatlarini, shu jumladan, tovushga taqlid so‘zlar va undovlarni chuqur o‘rganish zaruratini keltirib chiqarmoqda [1]. Bu esa o‘z navbatida, o‘quv jarayonida ushbu til birliklarining o‘ziga xos xususiyatlari, qo‘llanilish kontekstlari va ularni o‘zbek tiliga tarjima qilishdagi muammolarni hisobga olishni taqozo etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda tilshunoslik nuqtai nazaridan bir qator hal etilmagan muammolar tufayli juda dolzarb hisoblanadi. Birinchidan, tovushga taqlid so‘zlar va undovlarning morfologik maqomi, ularning so‘z turkumlari tizimidagi o‘rni hamon munozarali bo‘lib qolmoqda. Ikkinchidan, bu birliklarning semantikasi va pragmatikasi – ularning ma’no o‘zgarishlari, hissiy tuslari va nutqiy vaziyatga bog‘liq holda turlicha qo‘llanilishi yetarlicha chuqur tadqiq etilmagan. Uchinchidan, tilning kognitiv va madaniy jihatlarini hisobga olgan holda, tovushga taqlid so‘zlar va undovlarning lingvokulturologik xususiyatlarini o‘rganish, turli madaniyatlardagi ularning ekvivalentlarini aniqlash chet tili o‘qitish metodikasini takomillashtirish uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu turdagi leksikalar ko‘pincha qiyosiy-tipologik tadqiqotlarda chetlab o ...