KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda global geografik axborot tizimlari (GIS) bozorining hajmi 2023-yilda 10,5 milliard AQSH dollaridan oshib, 2028-yilga qadar yillik o‘rtacha 13,5% o‘sish sur’ati bilan 19,6 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekistonda ham so‘nggi yillarda turli sohalarda, jumladan, er resurslarini boshqarish, transport-kommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish, urbanistik rejalashtirish va tabiiy ofatlarni bashorat qilish kabi yo‘nalishlarda geografik axborot tizimlaridan foydalanish sezilarli darajada kengaydi. Masalan, 2023-yil yakunlariga ko‘ra, davlat boshqaruvi organlarida GIS texnologiyalarini qo‘llash darajasi 65% ga yetdi [2]. Ushbu tendensiyalar mamlakatning milliy, geografik, mavzuli va sohaviy atlas kartografiyasi sohasidagi mavjud holatni chuqur tahlil qilish va kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlarini belgilashning muhimligini ko‘rsatadi. Atlas kartografiyasi, ya’ni turli ma’lumotlarni xaritalar to‘plami shaklida tasvirlovchi fan va amaliyot, nafaqat ilmiy tadqiqotlar uchun, balki mamlakatni barqaror rivojlantirish bo‘yicha strategik qarorlar qabul qilish uchun ham asosiy manba hisoblanadi. Ayni paytda, O‘zbekistonda milliy atlaslarni yaratish va yangilash jarayonlari, geografik ma’lumotlarni standartlashtirish va ularning uzviyligini ta’minlash, shuningdek, zamonaviy texnologiyalar (GIS, masofaviy zondlash) integratsiyasi bo‘yicha hali ham hal etilmagan muammolar mavjud. Ushbu kurs ishi mazkur yo‘nalishlardagi dolzarb masalalarni o‘rganish va ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqishga qaratilgan. Atlas kartografiyasi sohasida jahon miqyosidagi tadqiqotlar ko‘p yillardan buyon olib borilmoqda. Masalan, amerikalik kartograf V. Volford (1975) o‘zining "Xaritalar yaratishning nazariy asoslari" asarida kartografik proektsiyalarni tanlash mezonlari va ularning aniqligi masalalariga bag‘ishlangan fundamental ishlarni amalga oshirgan. Nemis olimi K. Zikarskiy (1980) mavzuli xaritalar yaratishda ma’lumotlarni vizualizatsiya qilishning zamonaviy usullarini taklif etgan. Shuningdek, rus olimlari A.V. Kuushtam (1995) milliy atlaslarni davlat siyosatining muhim vositasi sifatida baholagan bo‘lsa, T.V. Sochneva (2005) geografik atlaslarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning integratsiyalashgan tizimi sifatida ko‘rib chiqqan. Ushbu tadqiqotchilarning ishlari atlas kartografiyasining nazariy va uslubiy asoslarini shakllantirishda muhim r ...