KURS ISHI

KIRISH Aраб адабиётининг durdonalaridan biri sanalgan Алмутанаббий шеърияти asrlar davomida oʻz qimmati va ahamiyatini yoʻqotmagan. Uning ijodi nafaqat arab dunyosida, balki jahon adabiyotida ham alohida oʻrin tutadi. Bugungi kunda jahon adabiy tarjimalar bozori hajmi taxminan 20 milliard dollarni tashkil etadi [1], har yili 300 mingdan ortiq kitob turli tillarga tarjima qilinadi [2]. Oʻzbekistonda esa tarjima adabiyoti sohasida soʻnggi besh yilda nashr etilgan asarlar soni 15% ga oshgan [3], ammo klassik arab sheʼriyatining, xususan, Алмутанаббий ijodining tarjima holati haqida kompleks ilmiy-tadqiqotlar yetarli emas. Bu esa adabiyotshunoslik va tarjimashunoslik sohalarida sezilarli boʻshliqni yuzaga keltiradi. Алмутанаббий sheʼriyatining turli tillarga tarjimasi nafaqat lingvistik, balki madaniy va falsafiy jihatdan ham juda murakkab jarayon hisoblanadi. Uning boy metaforalarga, falsafiy mushohadalarga va murakkab sintaktik tuzilmalarga boy sheʼrlarini boshqa tillarga moslashtirishda koʻplab muammolar yuzaga keladi. Masalan, arab tilining oʻziga xos ritmik va musiqiy xususiyatlarini tarjima tilda saqlash, islomiy madaniy kontekstni toʻgʻri yetkazish, shuningdek, davr ruhini aks ettirish kabi masalalar hal etilmagan boʻlib qolmoqda. Mazkur kurs ishi Алмутанаббий sheʼriyati tarjimasining nazariy-metodologik asoslarini oʻrganish, turli tillardagi tarjimalarni qiyosiy tahlil qilish orqali ushbu muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish boʻyicha yechimlar taklif etishga qaratilgan boʻlib, bu nafaqat amaliy, balki nazariy jihatdan ham dolzarbdir. Алмутанаббий sheʼriyati tarjimasini oʻrganish boʻyicha xorijiy adabiyotshunoslar va tarjimashunoslar tomonidan qator tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, P. Starkey (2006) oʻz tadqiqotida arab klassik sheʼriyatini, xususan, Алмутанаббий ijodini ingliz tiliga tarjima qilishdagi madaniy va lingvistik qiyinchiliklarni tahlil qilgan [5]. J. E. Montgomery (2007) Алмутанаббий sheʼriyatining strukturaviy va stilistik xususiyatlarini oʻrgangan, uning tarjima jarayonida adabiy ekvivalentlikka erishish muammolariga eʼtibor qaratgan [6]. M. S. Abdel-Haleem (2004) islom adabiyotini tarjima qilishda hermenevtik yondashuvning ahamiyatini koʻrsatib bergan, Алмутанаббий sheʼriyati misolida matnning chuqur maʼnosini tushunish va uni boshqa madaniyatga singdirish yoʻllarini tahlil qilgan [7]. Boshqa bir tadqiqotda, L. P. El-Gab ...