KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi fanlar akademiyasi Adabiyot instituti ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda arab adabiyotini o‘rganishga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqotlarning umumiy soni 2020-yilga nisbatan 45% ga oshgan bo‘lib [1], bu sohaning mamlakatimizdagi dolzarbligidan dalolat beradi. Xalqaro miqyosda esa arab adabiyoti bo‘yicha ilmiy nashrlarning o‘sish sur’ati so‘nggi besh yilda o‘rtacha 18% ni tashkil etdi [2]. Shu bilan birga, mumtoz arab adabiyotining yorqin vakillaridan biri bo‘lgan Al-Mutanabbiy ijodiga bag‘ishlangan monografik tadqiqotlar umumiy adabiyotshunoslik tadqiqotlarining atigi 3% ini tashkil etadi [3]. Bu ko‘rsatkich shuni anglatadiki, Al-Mutanabbiyning serqirra ijodiy merosini chuqur va har tomonlama o‘rganish, uning asarlarini zamonaviy nazariy-metodologik yondashuvlar asosida tahlil qilish juda muhim ilmiy ahamiyatga ega. Al-Mutanabbiy (915-965) o‘zining hayoti va ijodi bilan XI asr arab adabiyotida alohida o‘rin egallagan shoir hisoblanadi. Uning poeziyasi falsafiy teranlik, badiiy go‘zallik va ijtimoiy-siyosiy mazmun bilan sug‘orilgan bo‘lib, o‘z davrining madaniy va ma’naviy qadriyatlarini aks ettiradi. Biroq, zamonaviy adabiyotshunoslikda Al-Mutanabbiy ijodini intertekstual tahlil, germenevtika va poststrukturalizm kabi yangi metodologik yondashuvlar asosida kompleks o‘rganish dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Jumladan, shoirning she’riyatidagi allegorik ma’nolar va metaforik obrazlar tizimini chuqur ochib berish, shuningdek, uning asarlarining zamonaviy o‘quvchi uchun ahamiyatini belgilash bo‘yicha hal etilmagan masalalar mavjud. Shuningdek, Al-Mutanabbiy ijodini xalqaro va O‘zbekiston adabiyotshunosligi kontekstida qiyosiy o‘rganish, mavjud ilmiy bo‘shliqlarni to‘ldirishga xizmat qiladi. Al-Mutanabbiy ijodining o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo‘lsada, uni yangi yondashuvlar asosida tahlil qilishga doir tadqiqotlar davom etmoqda. Masalan, Reynold A. Nicholson (1907) o‘zining “Literary History of the Arabs” asarida Al-Mutanabbiyning qasidalarini chuqur tahlil qilib, uning panegirik she’riyatining rivojiga qo‘shgan hissasini ko‘rsatib o‘tdi [5]. A.J. Arberry (1957) o‘z navbatida, “Arabic Poetry: A Primer for Students” kitobida Al-Mutanabbiyning til uslubi va badiiy mahoratini, ayniqsa uning metafora va allegoriya vositalaridan foydalanishdagi noyobligini o‘rgandi [6]. Suzanne Pinckney Stetkevych (1994 ...