KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda arab tilini o'rganuvchilar soni so'nggi besh yilda 30% dan ortiqqa o'sgan bo'lib, xususan, oliy ta'lim muassasalarida arabshunoslik yo'nalishlariga qabul kvotalari 20% ga oshirilgan [1]. Bu o'sish, mamlakatning turizm, savdo va madaniy aloqalar sohasida Yaqin Sharq davlatlari bilan hamkorlikni kengaytirishga bo'lgan strategik intilishlari bilan bevosita bog'liq [2]. Jahon miqyosida esa, arab tili ona tili sifatida 400 milliondan ortiq inson tomonidan qo'llaniladi va Birlashgan Millatlar Tashkilotining oltita rasmiy tillaridan biri hisoblanadi [3]. Arab dunyosidagi iqtisodiy o'sish va mintaqaviy integratsiya jarayonlari arab tilini bilishga bo'lgan talabni yanada oshirib, global mehnat bozorida arab tilshunosligi mutaxassislariga ehtiyojni yuzaga keltirmoqda [4]. Arab tili grammatikasining, xususan, ko'plik turlarining o'ziga xos murakkabliklari mavjud bo'lib, bu o'rganuvchilar uchun sezilarli qiyinchiliklarni tug'diradi. Jumladan, "Jam' al-muddhakkar as-solim" (erkak jinsidagi otlarning to'g'ri ko'pligi), "Jam' al-mu'annath as-solim" (ayol jinsidagi otlarning to'g'ri ko'pligi) va "Jam' at-taksir" (buzilgan ko'plik) kabi turlar o'rtasidagi farqlar, ularning qo'llanish qoidalari va istisnolari o'zbek talabalari tomonidan to'liq o'zlashtirilmagan [5]. Mavjud o'quv dasturlari va metodik qo'llanmalarda ushbu mavzuni chuqur va amaliy misollar bilan yoritish, ayniqsa, morfologik va sintaktik jihatdan tahlil qilishda ba'zi bo'shliqlar kuzatiladi. Bu esa talabalarning nafaqat grammatik bilimlarni o'zlashtirishiga, balki arab tilida erkin muloqot qilish va yozma nutqda xatosiz ifodalanishiga ham salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [6]. Shu bois, arab tilidagi ko'plik turlarini o'rganish jarayonini takomillashtirish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari tomonidan keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, R. M. W. Thackston (2000) o'zining "Madaarij al-`Arabiyya" asarida arab tili grammatikasini tizimli ravishda tahlil qilib, ko'plik turlarini aniq tasniflagan va ularning morfologik tuzilishini batafsil yoritgan [7]. V. Cantarino (2007) esa "The Fundamentals of Classical Arabic" nomli ishida jam' at-taksir shakllarining tarixiy rivojlanishini va ularning zamonaviy arab tilidagi ahamiyatini ko'rib chiqqan [8]. J. A. Haywood va H. M. Nahmad (1965) "A New Arabic Grammar" kitobida ko'plik shakllarining ...