KURS ISHI

KIRISH Media makon bugungi kunda axborot ishlab chiqarish, tarqatish va iste'mol qilishning asosiy muhitiga aylandi, ammo uning xavfsizligi bo'yicha rasmiy yagona statistika e'lon qilinmagan. Shu sababli muammoning mohiyatini normativ asoslar orqali ko'rish o'rinli. Yevropa Ittifoqining Umumiy ma'lumotlarni himoya qilish reglamenti (GDPR) 2018-yil 25-mayda to'liq kuchga kirgan va shaxsga doir ma'lumotlarni himoya qilishning xalqaro mezonlarini belgilab berdi. O'zbekistonda "Shaxsga doir ma'lumotlar to'g'risida"gi Qonun 2019-yil 2-iyulda (O'RQ-547), "Kiberxavfsizlik to'g'risida"gi Qonun 2022-yil 15-aprelda (O'RQ-764) qabul qilingan [9][10]. "Raqamli O'zbekiston - 2030" strategiyasi 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Prezident farmoni bilan tasdiqlangan bo'lib, jamiyatning raqamli muhitga o'tishini jadallashtirmoqda [11]. Bu jarayon axborot xavfsizligini faqat texnik emas, ijtimoiy vazifaga ham aylantiradi. Mavzu hozir ikki sababga ko'ra ahamiyatli. Birinchidan, foydalanuvchilar ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlar orqali kontentning ham iste'molchisi, ham tarqatuvchisiga aylandi; dezinformatsiya, misinformatsiya, fake news, deepfake va fishing bir kanalda aralashib tarqalmoqda. Ikkinchidan, tahdid tarkibi o'zgargan: hujum tizimga emas, ko'pincha odamning ishonuvchanligiga, ya'ni ijtimoiy muhandislikka qaratiladi. Hal etilmagan muammolar quyidagilardir: texnik himoya, huquqiy tartibga solish va media savodxonlik alohida yuritiladi; oddiy foydalanuvchi uchun amaliy raqamli gigiyena qoidalari tizimlashtirilmagan; axborot-psixologik xavfsizlikni baholash uchun aniq tekshiruv mezonlari yetarli emas. Axborot erkinligi prinsiplari 2002-yil 12-dekabrda qabul qilingan qonunda belgilangan bo'lib, erkinlik va xavfsizlik muvozanatini saqlash alohida masala bo'lib qolmoqda. Mavzu bir necha yo'nalishda o'rganilgan. Rus tilidagi adabiyotda Birukov axborot xavfsizligidagi himoya va hujum usullarini birgalikda tahlil qilgan [1], Partika va Popov esa axborot xavfsizligining asosiy tushunchalari va himoya vositalarini tizimlashtirgan [2]. Anderson taqsimlangan tizimlarni ishonchli qurish muhandislik tamoyillarini ishlab chiqqan va tahdidlarni tizimli tahlil qilish usulini taklif qilgan [3]. Standartlashtirish nuqtai nazaridan ISO/IEC 27001:2022 axborot xavfsizligini boshqarish tizimiga qo'yiladigan talablarni belgilaydi [6]. Kontent xavfsizligi yo'nalishida Uordl va Derakhshan ...