KURS ISHI

KIRISH Bozor institutlarining rivojlanishi zamonaviy iqtisodiyotning fundamental negizlaridan biri bo‘lib, mamlakatlarning iqtisodiy o‘sishi va barqaror taraqqiyotini belgilovchi asosiy omillardan hisoblanadi. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda rivojlanayotgan mamlakatlarda institutsional sifatni yaxshilash natijasida YaIM o‘sish sur’atlari o‘rtacha 1.5-2.0% ga oshgani kuzatilgan [1]. O‘zbekistonda esa so‘nggi yillarda bozor islohotlari natijasida institutsional muhitni takomillashtirishga qaratilgan sa’y-harakatlar kuchaytirildi. Xususan, 2022-yilda Jahon bankining "Doing Business Index" reytingida O‘zbekiston bir qator ko‘rsatkichlar bo‘yicha sezilarli progressga erishib, Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida yetakchi o‘rinlardan birini egallagan [2]. Investitsiya muhitini yaxshilash, mulk huquqlarini himoya qilish va raqobatni rivojlantirish bo‘yicha qabul qilingan qonun hujjatlari natijasida 2023-yilda mamlakatga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9.8 mlrd dollarni tashkil etib, avvalgi yilga nisbatan 14% ga o‘sgan [3]. Davlat aktivlarini boshqarish agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, davlat ishtirokidagi korxonalarni transformatsiya qilish va xususiylashtirish jarayonlari natijasida 2023-yil yakuni bo‘yicha 400 dan ortiq davlat aktivi xususiy sektorga sotilgan, bu esa bozor institutlari rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan [4]. Shu bilan birga, O‘zbekistonning bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida bozor institutlarining rivojlanishida hali ham bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Raqobat muhitini to‘liq shakllantirish, tranzaksion xarajatlarni yanada kamaytirish, mulk huquqlarini ishonchli himoya qilish mexanizmlarini mustahkamlash, shuningdek, korrupsiya kabi salbiy holatlarga qarshi kurashishda institutsional bazani takomillashtirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda [5]. Ayniqsa, raqamli iqtisodiyot sharoitida yangi turdagi bozor institutlarini yaratish va mavjudlarini modernizatsiya qilish, xalqaro standartlarga moslashtirish, tadbirkorlik faoliyati uchun yanada qulay sharoitlar yaratish bugungi kunning asosiy talabidir. Institutsional rivojlanishning ushbu o‘ziga xos xususiyatlari va ularni O‘zbekiston sharoitida samarali qo‘llash imkoniyatlarini chuqur tahlil qilish, shu orqali milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish ushbu tadqiqotning asosiy zaruratini belgilaydi [6]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqa ...