KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda qiynoqlardan himoya qilish bo'yicha qabul qilingan sud qarorlari soni 2022-yilga nisbatan 15% ga oshib, 485 tani tashkil etdi, bu esa ushbu masalaning dolzarbligini va milliy miqyosdagi harakatlar intensivligini ko'rsatadi [1]. Xalqaro miqyosda esa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining (BMT) Qiynoqqa qarshi qo'mitasi (CAT) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda qiynoqlar va shafqatsiz muomalalar haqidagi shikoyatlar soni global miqyosda 10% ga o'sgan bo'lib, bu raqam 2018-yilga nisbatan 28% o'sishni anglatadi [2]. Bu raqamlar, qiynoqlar bilan bog'liq muammolarning nafaqat alohida mamlakatlar, balki butun xalqaro hamjamiyat uchun jiddiy tahdid bo'lib qolayotganligini ko'rsatadi. Har yili millionlab insonlar qiynoqlar qurboni bo'lmoqda va bu inson huquqlarining qo'pol buzilishi global barqarorlik va adolat tamoyillariga putur yetkazmoqda [3]. Qiynoqlar nafaqat insonning jismoniy va ruhiy salomatligiga zarar yetkazadi, balki uning qadr-qimmatini yerga uradi, jamiyatda ishonchsizlik va qo'rquv muhitini yaratadi. Shu bois, qiynoqqa qarshi kurashish inson huquqlarini himoya qilish tizimining ajralmas qismi hisoblanadi. Bugungi kunda, qiynoqlarga qarshi kurash xalqaro huquqning ustuvor yo'nalishlaridan biri bo'lib qolmoqda. Global xavfsizlikka tahdid soluvchi terrorizm, ekstremizm va uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashda ba'zi davlatlar tomonidan qiynoq usullaridan foydalanishga urinishlar inson huquqlari bo'yicha xalqaro majburiyatlarni buzishga olib kelmoqda. Jahon hamjamiyatining bu boradagi harakatlari, jumladan, 1984-yilgi Qiynoqlarga qarshi konvensiyani amaliyotga tatbiq etish mexanizmlari hanuzgacha to'liq samaradorlikka erisha olmagan. Asosan, ayrim davlatlar tomonidan Konvensiya normalarining to'liq ijro etilmasligi, uning monitoring mexanizmlaridagi kamchiliklar va qiynoqlardan jabrlanganlarga yetarli darajada kompensatsiya va reabilitatsiya ta'minlanmasligi kabi muammolar mavjud. Bundan tashqari, "jus cogens" va "erga omnes" majburiyatlariga qaramay, universal yurisdiktsiya tamoyilini amaliyotda qo'llashda sezilarli to'siqlar bor. Shu nuqtai nazardan, 1984-yilgi Qiynoqlarga qarshi konvensiya normalarini amaliyotga tatbiq etish, uning samaradorligini oshirish va mavjud bo'shliqlarni bartaraf etish bo'yicha chuqur tadqiqotlar o'tkazish juda muhimdir. Qiynoqlar masalasi xalqaro huquqda keng o'rganilgan mavzu bo'lib, ko'plab ol ...