KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi (2024) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilgi PISA (Programme for International Student Assessment) tadqiqotlarida 15 yoshli o'zbekistonlik o'quvchilarning matematika savodxonligi bo'yicha o'rtacha balli 386 ni tashkil etgan [1], bu OECD davlatlari o'rtachasi (472 ball) dan sezilarli darajada pastdir. Bu ko'rsatkichlar boshlang'ich sinflarda matematik tushunchalarni, xususan, harakatga doir masalalarni o'zlashtirishda mavjud bo'lgan muammolar va bo'shliqlarni ko'rsatadi. Harakatga doir masalalar nafaqat arifmetik amallarni o'z ichiga oladi, balki o'quvchilarda mantiqiy fikrlash, tahliliy qobiliyatlar, fazoviy tasavvur va muammolarni hal qilish ko'nikmalarini ham rivojlantiradi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 7-maydagi "Matematika fanini rivojlantirish va ta'lim sifatini oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-4708-son qarorida [2] matematika faniga bo'lgan e'tiborni kuchaytirish, ushbu fan bo'yicha ta'lim sifatini oshirish muhim ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Ushbu qaror ijrosini ta'minlashda Davlat dasturlarida [3] belgilangan maqsadlarga erishishda boshlang'ich sinf o'quvchilarining asosiy matematik ko'nikmalari, jumladan, harakat masalalarini yechish malakasini mustahkamlash hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Global miqyosda esa, UNESCO (2023) ma'lumotlariga ko'ra, boshlang'ich maktab o'quvchilarining 56% ga yaqini asosiy matematik ko'nikmalarni egallashda qiyinchiliklarga duch keladi [4], bu esa ushbu mavzuning nafaqat milliy, balki xalqaro miqyosdagi dolzarbligini ham tasdiqlaydi. Harakatga doir masalalar boshlang'ich ta'limda matematik tushunchalarning mustahkam poydevorini shakllantirishda muhim rol o'ynaydi. Biroq, ko'pgina o'quvchilar ushbu turdagi masalalarni mavhum deb qabul qiladilar, ularni real hayot bilan bog'lay olmaydilar va tezlik, vaqt, masofa tushunchalari o'rtasidagi mantiqiy bog'liqlikni anglashda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Tadqiqotlar [5] shuni ko'rsatadiki, 3-4-sinf o'quvchilarining 40-45% gacha bo'lgan qismi harakatga doir murakkab masalalarni yechishda muntazam ravishda xatolarga yo'l qo'yadi. Bu esa o'quvchilarning keyingi bosqichlarda fizikaga, geometriyaga va boshqa aniq fanlarga bo'lgan qiziqishini pasayishiga olib kelishi mumkin, hatto kelajakda STEM (Fan, Texnologiya, Injeneriya, Matematika) yo'nalishlaridagi kasblarni tanlash ...