KURS ISHI

KIRISH Global mobil aloqa bozorining hajmi 2023 yilda 1.8 trln dollarni tashkil etib, 2030 yilga kelib 2.5 trln dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sish asosan 5G texnologiyalarining kengayishi va 6G kabi keyingi avlod mobil aloqa tizimlariga investitsiyalar natijasida yuzaga keladi. O'zbekistonda mobil internet foydalanuvchilari soni 2024 yil boshida 30 milliondan oshib, mobil keng polosali aloqa qamrovi 98% ga yetgan [2]. Aloqa va axborotlashtirish sohasiga yo'naltirilgan investitsiyalar hajmi so'nggi besh yilda qariyb 3 barobarga oshib, 2023 yilda 1,5 mlrd dollarni tashkil etgan [3]. Shu bilan birga, 5G texnologiyasining joriy etilishi hali to'liq yakunlanmagan bo'lsada, sun'iy intellekt (AI-kommunikatsiya), Terahertz (THz) diapazonidagi uzatishlar, Holographic Radio va Reconfigurable Intelligent Surfaces (RIS) kabi 6G tizimlarining asosiy qobiliyatlari uchun ilmiy-tadqiqot ishlari jadallik bilan olib borilmoqda. Ushbu raqamlar 6G mobil aloqa tizimlariga bo'lgan global va mahalliy ehtiyojning ortib borayotganini va bu sohaga investitsiyalar hajmining doimiy ravishda o'sib borishini ko'rsatadi. Bugungi kunda mavjud 5G mobil aloqa tizimlari o'zining barcha imkoniyatlariga qaramay, keng polosali aloqa, real vaqt rejimidagi kechikishlar (Latency), yuqori energiya samaradorligi va xavfsizlik talablariga to'liq javob bera olmayapti. Masalan, 5G tarmoqlarida eng kam Latency ko'rsatkichi 1 millisekund (ms) gacha bo'lishi mumkin bo'lsa-da, avtonom transport vositalari va real vaqt rejimida boshqariladigan robotlar uchun bu ko'rsatkich yanada past bo'lishi talab etiladi [4]. Bundan tashqari, aqlli shaharlar, sanoat 4.0, virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik (AR) ilovalari yuqori o'tkazish qobiliyati va ulkan qurilmalar o'zaro bog'lanishini ta'minlashni talab qiladi, bu esa hozirgi 5G infratuzilmasi uchun katta yuk hisoblanadi. Shuningdek, mavjud simsiz tarmoqlar energiya iste'moli bo'yicha ham muhim muammolarga duch kelmoqda, global miqyosda AKT sohasining energiya sarfi umumiy elektr energiyasi iste'molining 4% dan ortig'ini tashkil etadi va bu ko'rsatkich 2030 yilga borib 10% gacha oshishi mumkin [5]. Shu sababli, 6G texnologiyalarini loyihalashda bu muammolarni bartaraf etish va kelajakdagi talablarga javob beradigan barqaror, samarali va xavfsiz mobil aloqa tizimlarini yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. 6G mobil aloqa tizimlarining nazari ...