KURS ISHI

KIRISH Kimyo sanoatida va atrof-muhit muhofazasida gaz aralashmalaridan zararli komponentlarni ajratib olish muhim jarayon hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Sanoat Vazirligining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, mamlakatimizda neft-gaz, kimyo va metallurgiya sanoati korxonalarida havoga chiqarilayotgan sanoat gazlarining umumiy hajmi yillik 7,5 milliard kub metrga yetgan bo‘lib, ularning tarkibida oltingugurt dioksidi (SO2), azot oksidlari (NOx) va uglevodorodlar kabi zararli moddalarning kontsentratsiyasi belgilangan me'yorlardan 15-20% ga yuqori ekanligi qayd etilgan [1]. Global miqyosda esa, absorbsiya texnologiyalari bozori 2022-yilda 15,3 milliard AQSh dollarini tashkil etgan va 2028-yilga kelib bu ko‘rsatkich 25,6 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yiliga o‘rtacha 7,9% o‘sishni anglatadi [2]. Bu raqamlar absorbsiya jarayonining iqtisodiy va ekologik ahamiyatini, shuningdek, uning barqaror rivojlanishdagi o'rnini yaqqol ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot absorbsiya jarayonining hozirgi kunda nafaqat ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, balki atrof-muhitni ifloslanishdan himoya qilishdagi dolzarbligini tahlil qiladi. Gaz aralashmalaridan zaharli komponentlarni ajratib olish va ularni qayta ishlash texnologiyalari energiya samaradorligi, xomashyo tejash va chiqindilarni kamaytirish nuqtai nazaridan hal qilinmagan qator muammolarga duch kelmoqda. Xususan, yuqori selektivlikka ega, arzon va qayta tiklanadigan absorbentlarni tanlash, absorbsiya apparatlarining konstruktiv samaradorligini oshirish, shuningdek, desorbsiya jarayonlarining iqtisodiy jihatdan maqbulligini ta'minlash masalalari bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi [3]. O‘zbekiston sharoitida sanoat korxonalarining tez sur’atlar bilan rivojlanishi ekologik yukni oshirib, havo havzasini himoya qilishga qaratilgan yanada takomillashtirilgan va innovatsion absorbsiya yechimlariga bo‘lgan ehtiyojni kuchaytirmoqda. Absorbsiya jarayonlarini o'rganishga bag'ishlangan xalqaro ilmiy adabiyotlarda ko'plab fundamental tadqiqotlar mavjud. Masalan, P.V. Danckwerts (1970) massa almashinuvining nazariy asoslari va gaz-suyuqlik kontakt apparatlarining ishlash mexanizmlarini chuqur tahlil qilib, ikki fazali tizimlardagi absorbsiya tezligi modellarini taklif qilgan [4]. J. G. van Swaay (1972) turli xil absorbentlar yordamida karbonat angidrid (CO2) absorbsiyasining kinetikasini o'rg ...