KURS ISHI

KIRISH Markazdan qochma nasoslar zamonaviy sanoat va qishloq xoʻjaligining ajralmas qismi hisoblanib, suyuqliklarni tashish, suv ta’minoti, irrigatsiya, neft-kimyo va energetika sohalarida keng qoʻllaniladi. Jahon markazdan qochma nasoslar bozori 2023-yilda 37.8 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga borib 55.2 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa oʻrtacha yillik oʻsish sur’ati 5.6% ni tashkil etadi [1]. Oʻzbekistonda ham sanoat va agrar sohaning jadal rivojlanishi natijasida nasos uskunalariga boʻlgan talab ortib bormoqda. Xususan, 2022-yilda respublikada qishloq xoʻjaligi suv ta’minoti tizimlarida 12 mingdan ortiq nasos agregatlari ishlatilgan boʻlib, ularning energiya iste’moli mamlakat umumiy elektr energiyasi iste’molining qariyb 15% ini tashkil etgan [2]. Bu koʻrsatkich, nasoslarning samaradorligini oshirish, ularni hisoblash va loyihalashga innovatsion yondashuvlarni joriy etish orqali energiya sarfini sezilarli darajada kamaytirish va iqtisodiy samaradorlikni oshirish zaruratini koʻrsatadi. Ushbu kurs ishi, mazkur yoʻnalishda chuqur tadqiqotlar olib borish va mavjud muammolarga yechim topishga qaratilgan. Markazdan qochma nasoslarni loyihalash va ularning samaradorligini oshirish masalasi bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir. Global iqlim oʻzgarishi sharoitida suv resurslaridan oqilona foydalanish zarurati, energiya resurslarining qimmatlashuvi va atrof-muhitni muhofaza qilishga boʻlgan talablar nasos texnologiyalariga yangi talablarni qoʻymoqda. Mavjud nasos tizimlarining koʻpchiligi eski texnologiyalar asosida qurilgan boʻlib, ularning gidravlik samaradorligi past, energiya isteʼmoli esa yuqori hisoblanadi. Misol uchun, Oʻzbekiston irrigatsiya tizimlaridagi nasoslarning oʻrtacha foydali ish koeffitsiyenti (FIK) 55-60% atrofida boʻlib, bu koʻrsatkich rivojlangan mamlakatlarda 75-85% ni tashkil etadi [3]. Bu esa nasoslarning konstruktsiyasini optimallashtirish, yangi materiallarni qoʻllash va ilgʻor hisoblash metodlarini joriy etish orqali sezilarli iqtisodiy va ekologik foyda olish imkoniyatlarini yaratadi. Ayniqsa, kavitatsiya, NPSH ni optimallashtirish va xarakteristik egri chiziqlarni tahlil qilish orqali nasoslarning xizmat muddatini uzaytirish hamda ishonchliligini oshirish kabi muammolar hali toʻliq hal etilmagan. Markazdan qochma nasoslarning nazariy asoslari va amaliy loyihalash metodologiyasi koʻplab xorijiy va maha ...