KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda aholi daromadlari mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishi, ijtimoiy farovonlikni ta’minlash va aholi turmush darajasini oshirishda markaziy o‘rin tutadi. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlari bo‘yicha ma’lumotlariga ko‘ra, aholining nominal umumiy daromadlari 2022-yilga nisbatan 17.5% ga o‘sib, 650.4 trillion so‘mni tashkil etgan [1]. Shuningdek, aholi jon boshiga real daromadlar o‘sishi 4.7% ni tashkil etgan holda, mamlakatda iqtisodiy faollik va aholi bandligining ortib borayotganini ko‘rsatadi [1]. Biroq, global iqtisodiy beqarorlik sharoitida, jumladan, jahon bozorlaridagi narx o‘zgarishlari va ishlab chiqarish tanqisliklari, shuningdek, mintaqaviy geosiyosiy vaziyat aholi daromadlari dinamikasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Masalan, Jahon bankining 2023-yilgi hisobotida qayd etilishicha, O‘zbekistonda daromadlar tengsizligi koeffitsiyenti (Jini indeksi) biroz kamaygan bo‘lsa-da, qishloq va shahar aholisi o‘rtasidagi farq saqlanib qolmoqda, bu esa aholining ayrim qatlamlari uchun daromad manbalarini shakllantirishda qo‘shimcha imkoniyatlar yaratish zaruriyatini anglatadi [2]. Aholi daromadlari darajasi va tarkibining o‘zgarishlari iqtisodiy siyosatning samaradorligini baholashda muhim indikator hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyotini modernizatsiya qilish, xususiy sektorni qo‘llab-quvvatlash va investitsiyalarni jalb qilish bo‘yicha olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlar aholining turli qatlamlari daromadlarini shakllantirish mexanizmlariga yangicha yondashuvlarni talab qiladi. Shu bilan birga, yashirin iqtisodiyotning ayrim jabhalari, norasmiy bandlik va mehnat bozoridagi transformatsiyalar aholi daromadlarini hisoblash va tahlil qilishni murakkablashtirmoqda. Ushbu kurs ishi mamlakatda aholi daromadlarining barqaror o‘sishini ta’minlash, daromadlar turlarini diversifikatsiya qilish va ularni shakllantirish manbalarini kengaytirish bo‘yicha tizimli yechimlarni topishga qaratilgan bo‘lib, bu jarayonda yuzaga kelayotgan muammolarni ilmiy asoslangan holda tahlil qilish va aniq tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Aholi daromadlarini o‘rganish bo‘yicha jahon iqtisodiy nazariyasida ko‘plab taniqli olimlar fundamental tadqiqotlar olib borgan. Masalan, Milton Fridman (1957) o‘zining "Doimiy daromad gipotezasi" orqali iste’mol qarorlarida nafaqat joriy, balki uzoq muddatl ...