KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil holatiga ko‘ra, mamlakatdagi maxsus ehtiyojli bolalar soni 150 mingdan oshiqni tashkil etadi [1]. Ularning orasida aqliy rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan o‘quvchilar salmoqli qismni egallaydi. Global miqyosda esa, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga ko‘ra, dunyo aholisining taxminan 1-3 foizi aqliy zaiflikning turli darajalari bilan yashaydi [2]. Bu ko‘rsatkichlar maxsus pedagogika va psixologiya sohasida aqli zaif o‘quvchilarni pedagogik-psixologik o‘rganish metodlarini chuqur tahlil qilish, ularni takomillashtirish va samarali amaliyotga joriy etish zaruratini yaqqol ko‘rsatadi. Ushbu dolzarblik, ayniqsa, inklyuziv ta’lim tizimining rivojlanishi sharoitida yanada ortmoqda, chunki har bir bolaning ta’lim olishga bo‘lgan huquqini ta’minlash jamiyatning ustuvor vazifalaridan biridir [3]. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, aqli zaif o‘quvchilarni o‘qitish va tarbiyalash jarayonida yuzaga keladigan ko‘plab muammolar haligacha o‘z yechimini topmagan. Jumladan, diagnostika metodlarining zamonaviy talablarga mos emasligi, individual ta’lim rejalarini shakllantirishda yetarli darajada ilmiy asoslarning yo‘qligi, o‘qituvchilarning maxsus psixologik-pedagogik ko‘nikmalari yetishmasligi kabi masalalar dolzarb bo‘lib qolmoqda. O‘zbekistonda ham ushbu sohadagi mutaxassislar oldida turgan asosiy vazifa – aqli zaif o‘quvchilarning kognitiv, emotsional va ijtimoiy rivojlanishini to‘liq qamrab oluvchi, ularning individual xususiyatlarini inobatga oluvchi samarali pedagogik-psixologik o‘rganish metodlarini yaratish va amaliyotga tatbiq etishdir. Bu o‘quvchilarning jamiyatga integratsiyalashuvini ta’minlash va ularning hayot sifatini oshirishga bevosita ta’sir qiladi [4]. Aqli zaif o‘quvchilarni pedagogik-psixologik o‘rganish muammolari dunyo miqyosida ko‘plab taniqli olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Misol uchun, L.S. Vыgotskiy (1983) o‘zining “Madaniy-tarixiy rivojlanish nazariyasi” orqali aqli zaif bolalarning rivojlanishida ijtimoiy muhit va ta’limning hal qiluvchi rolini asoslab bergan, ularning ikkilamchi nuqsonlarini tuzatish mexanizmlarini ochib bergan [5]. A.R. Luriya (1969) neyropsixologik yondashuv orqali bosh miya shikastlanishlarining kognitiv jarayonlarga ta’sirini chuqur o‘rgangan va aqli zaiflikdagi miya disfunksiyalarining o‘ziga xos xususiyatlarini ...