KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Tabiat resurslari vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat hududidagi atmosfera havosiga tashlanayotgan ifloslantiruvchi moddalar hajmi 2,5 million tonnani tashkil etgan bo‘lib [1], bu 2020-yilga nisbatan 10% ga oshganligini ko‘rsatadi [2]. Shuningdek, Orol dengizi fojiasi oqibatlari ta’sirida har yili o‘rtacha 100 million tonna tuz va chang havoga ko‘tarilib, O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligiga milliardlab dollar zarar yetkazmoqda [3]. Global miqyosda esa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit dasturi (UNEP) hisobotlariga ko‘ra, iqlim o‘zgarishlari natijasida 2023-yilda dunyo bo‘yicha tabiiy ofatlar oqibatidagi iqtisodiy zarar 300 milliard AQSH dollaridan oshgan [4], bu esa atrof-muhit muhofazasining nafaqat ekologik, balki iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan ham g‘oyat dolzarb ekanligini tasdiqlaydi. Transchegaraviy ifloslanish, biologik xilma-xillikning yo‘qolishi va suv resurslari taqchilligi kabi global ekologik muammolar, davlatlararo hamkorlikni kuchaytirishni va xalqaro huquqiy mexanizmlarni takomillashtirishni talab etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa hozirgi globallashuv davrida muhim ahamiyat kasb etadi, chunki ekologik muammolar milliy chegaralarni tan olmaydi va ularning oldini olish hamda bartaraf etish faqatgina xalqaro miqyosdagi muvofiqlashtirilgan sa’y-harakatlar orqali amalga oshirilishi mumkin. Hozirgi kunda atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha mavjud xalqaro huquqiy bazalar tobora murakkablashib borayotgan ekologik tahdidlarga to‘liq javob bera olmayapti. Jumladan, ekologik nizolarni hal qilish mexanizmlari yetarli darajada samarali emas, transchegaraviy ifloslanish uchun javobgarlik masalasi ko‘pincha bahsli bo‘lib qolmoqda, hamda rivojlanayotgan davlatlarga ekologik texnologiyalarni transfer qilish va moliyaviy yordam ko‘rsatish bo‘yicha xalqaro majburiyatlar to‘liq bajarilmayapti. Bu esa atrof-muhit muhofazasining xalqaro huquqiy asoslarini chuqur tahlil qilish, mavjud kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Atrof-muhit muhofazasining xalqaro huquqiy asoslari sohasidagi tadqiqotlar jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan olib borilgan. Edith Brown Weiss (1989) o‘zining “In Fairness to Future Generations” asarida barqaror rivojlanish tamoyillarini va kelajak avlodlarga bo‘lgan huquqiy majburiyatlarni asoslab ...