KURS ISHI

KIRISH O'zbek adabiyoti tarixida hajviyot janrining o'rni va ahamiyati doimiy ravishda tadqiqotchi va o'quvchilar e'tiborini tortib kelgan. Zamonaviy O'zbekistonda kitobxonlik darajasi so'nggi yillarda sezilarli o'sishni ko'rsatmoqda, O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 24-avgustdagi "Respublikada kitobxonlik madaniyatini yanada oshirish va aholining kitobga bo'lgan talabini qondirish bo'yicha qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi 1045-sonli qaroriga muvofiq, 2023-yilda kitob savdosi hajmi 1,2 trillion so'mga yetdi [1], bu ko'rsatkich avvalgi yilga nisbatan 25% ga ko'pdir [2]. Bunday sharoitda, ayniqsa, o'z davrining ijtimoiy va axloqiy kamchiliklarini o'tkir hajviya orqali fosh etgan adiblarning ijodini chuqurroq o'rganish, ularning merosini bugungi kun talablari asosida tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Avaz Utarovning (taxallusi Avaz O'tariy) ijodi esa aynan shu jihatlari bilan ajralib turadi. Uning asarlarida zamonaviy o'quvchi uchun ham dolzarb bo'lgan masalalar, ijtimoiy illatlar va insoniy nuqsonlar aks etgan bo'lib, ularni tahlil qilish orqali nafaqat adabiy merosni boyitish, balki jamiyatning ma'naviy rivojiga ham hissa qo'shish mumkin. Hozirgi kunda ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy axborot vositalarining ta'siri ortib borayotgan bir sharoitda, tanqidiy fikrlashni shakllantirishda hajviyotning o'rni yanada muhimlashadi. Shu sababli, Avaz U. ijodini chuqur tahlil qilish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi jahon va mahalliy adabiyotshunoslikda anchagina tadqiq etilgan bo'lsa-da, Avaz Utarov hajviyotining o'ziga xos jihatlari, badiiy texnikalari va hozirgi davrdagi o'rni bo'yicha hali ham bo'shliqlar mavjud. Jahon adabiyotida hajviyot va satira janrlari ustida ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. M. Baxtin o'zining "Rable va dunyosi" asarida karnaval nazariyasini ishlab chiqib, o'rta asrlar va uyg'onish davri Yevropa hajviyoti, undagi kulgi madaniyatining ijtimoiy ahamiyatini ochib bergan [3]. Jonatan Svift va Volter kabi adiblarning satirik asarlari dunyo miqyosida tan olingan bo'lib, ularning ijodiga bag'ishlangan tadqiqotlar inson va jamiyat haqidagi o'tkir mulohazalarni ta'minlagan. Pol Smit (2019) o'z tadqiqotida ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan hazil-mutoyibalar va ularning jamoatchilik fikriga ta'sirini tahlil qilib, hajviyotning zamonaviy shakllari haqida muhim xulosala ...