KURS ISHI

KIRISH Toshga ishlov berish va badiiy-amaliy san'at mahsulotlari bozorining global hajmi 2023-yilda taxminan 285 milliard dollarni tashkil etdi va 2030-yilga borib yillik oʻrtacha 4.5% oʻsish prognozi bilan 380 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Bu oʻsish tendensiyasi xususan, tabiiy toshlardan yasalgan eksklyuziv va qoʻlda ishlangan mahsulotlarga boʻlgan talabning ortib borishi bilan bogʻliq. Oʻzbekiston Respublikasida hunarmandchilik mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2.3 trillion soʻmga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 18% oʻsishni koʻrsatadi [2]. Shu jumladan, bezak toshlaridan yasalgan buyumlar eksporti hajmi soʻnggi uch yilda oʻrtacha 12% ga oshgan boʻlib, bu sohaning iqtisodiy salohiyatini namoyon etadi [3]. Mazkur raqamlar besir va bezak toshlaridan badiiy mahsulotlar yaratish sohasida ulkan bozor imkoniyatlari mavjudligini va bu yoʻnalishda yangi texnologiyalar ishlab chiqishning dolzarbligini yaqqol koʻrsatmoqda. Bugungi kunda isteʼmolchilar nafaqat funksional, balki estetik jihatdan ham yuqori qiymatga ega boʻlgan noyob va takrorlanmas mahsulotlarga intilmoqdalar. Anʼanaviy hunarmandchilik usullarida mehnat unumdorligi va mahsulotlarning standartlashishi masalasi doimo dolzarb boʻlib qolgan. Shu bilan birga, besir tosh kabi mahalliy, ammo kam oʻrganilgan xomashyodan samarali foydalanish imkoniyatlari toʻliq ochilmagan. Yuqori sifatli, estetik va raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish uchun zamonaviy texnik ijodkorlik va konstruksiyalash yondashuvlarini qoʻllash zarurati mavjud. Bu nafaqat milliy hunarmandchilikni rivojlantirishga, balki mahalliy xomashyodan innovatsion mahsulotlar yaratish orqali qoʻshimcha qiymat zanjirini oshirishga ham xizmat qiladi. Mavjud muammolar qatoriga ishlab chiqarish jarayonini optimallashtirish, xarajatlarni kamaytirish, mahsulot sifatini oshirish va bozorga tezkor chiqish strategiyalarini ishlab chiqish kiradi, bu esa mazkur kurs ishi mavzusining ahamiyatini yanada oshiradi. Toshga ishlov berish va badiiy mahsulotlar yaratish texnologiyalari jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan oʻrganilgan. Masalan, X.J. Lin (2018) oʻz tadqiqotlarida raqamli boshqariladigan dastgohlar (CNC) yordamida murakkab geometrik shakllarga ega tosh mahsulotlarini ishlab chiqarishning samaradorligini isbotladi va anʼanaviy usullarga nisbatan 30% vaqt tejashga erishdi [5]. A.K. Sharma (2020) esa lazer texnologiyalari ...